Niebezpieczne związki. Problem bliskości we współczesnej dyskusji nad zasadą podwójnego skutku
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
„Problem bliskości” (closeness problem) został postawiony przez Philippę Foot w artykule The Problem of Abortion and the Doctrine of Double Effect. Autorka poddaje w nim krytyce klasyczną wersję zasady podwójnego skutku odróżniającą zamierzenie bezpośrednie od pośredniego i uznającą na tej podstawie za usprawiedliwione powodowanie złych skutków, które były wprawdzie przez sprawcę przewidywane, ale nie zamierzone. Foot uważa, że jeśli uznajemy spowodowanie złego skutku za usprawiedliwione, to sposób w jaki tego dokonujemy nie ma znaczenia, odwołanie do dystynkcji pośrednio/bezpośrednio może natomiast prowadzić w niektórych przypadkach do absurdalnych rozwiązań pozwalających wyróżnić w jednym działaniu dwa zdarzenia – stanowiące odpowiednio przedmiot pośredniego i bezpośredniego zamierzenia – które są względem siebie zbyt bliskie, by można do nich zastosować zasadę podwójnego skutku, np. wtedy, kiedy lekarz przeprowadza operację kraniotomii. Istotą tak zdefiniowanego problemu bliskości jest pytanie o możliwe kryterium, które pozwoliłoby określić, które ze skutków działania mieszczą się w zamierzeniu, a które są jedynie przewidywane. Punktem wyjścia prowadzonych w artykule analiz problemu bliskości będzie sposób, w jaki postawiła go w swoim artykule Foot. W drugiej, najobszerniejszej części artykułu zostanie przytoczonych szereg współczesnych prób rozstrzygnięcia problemu bliskości, trzecia natomiast jest próbą odpowiedzi na pytanie, dlaczego dyskusja nad problemem bliskości zdaje się tkwić w martwym punkcie.
Article Details
Numer
Dział
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
Jak cytować
Bibliografia
Adamski T. (2014), Postępowanie położnicze u kobiet z miednicą patologiczną w położnictwie europejskim przed rozszerzeniem wskazań do cięcia cesarskiego (XVIII w. – pierwsza połowa XX w.), rozprawa doktorska, URL= http://www.wbc.poznan.pl/Content/340915/PDF/index.pdf [dostęp: 7.01.2021].
Anderson M.A., Fastiggi R.L., Hargroder D.E., Howard Jr. J.C., Kischer C.W. (2011), Ectopic Pregnancy and Catholic Morality. A Response to Recent Arguments in Favour of Salpingostomy and Metothrexate, „The National Catholic Bioethics Quarterly” 11 (1): 65–82.
Anscombe G.E.M. (2000), Intention, Harvard University Press, Cambridge, London.
Anscombe G.E.M. (2005), Action, Intention and ‘Double Effect’, [w:] Human Life, Action and Ethics: Essays by G.E.M. Anscombe, M. Geach, L. Grmaly (red.), Imprint Academic, Exeter: 207–226.
Bennett J. (1980), Morality and Consequences, [w:] The Tanner Lectures on Human Values, Brasenose College, Oxford: 47–116.
Bennett J. (1995), The Act Itself, Oxford University Press, Oxford.
Biemans W.J.A. (2014), Procured Abortion, tłum. M.R. van der Berg, J. Raymakers, [w:] Manual of Catholic Medical Ethics. Responsible Healthcare from a Catholic Perspective, W.J. Eijk, L.M. Hendriks, J.A. Raymakers, J.I. Fleming (red.), Connor Court Publishing, Ballarat: 163–174.
Bratman M.E. (1999), Intention, Plans, and Practical Reason, CSLI Publications, Stanford.
Cavanaugh T.A. (2006), Double-Effect Reasoning. Doing Good and Avoiding Evil, Oxford University Press, Oxford.
Chyrowicz B. (1997), Zamiar i skutki. Filozoficzna analiza zasady podwójnego skutku, TN KUL, Lublin.
Chyrowicz B. (2008), O sytuacjach bez wyjścia w etyce. Dylematy moralne: ich natura, rodzaje i sposoby rozstrzygania, Znak, Kraków.
Clarke R. (1994), Ability and Responsibility for Omissions, „Philosophical Studies” 75: 195–208.
Ĉerný D. (2020), The Principle of Double Effect. A History and Philosophical Defense, Routledge, New York.
Davis N. (1984), The Doctrine of Double Effect: Problems of Interpretation, „Pacific Philosophical Quarterly” 65 (2): 107–123.
Delaney N.F. (2007), Double-Effect Reasoning: Doing Good and Avoiding Evil, URL = https://ndpr.nd.edu/reviews/double-effect-reasoning-doing-good-and-avoiding-evil [dostęp: 1.11.2022].
Delaney N.F. (2008), Two Cheers for “Closeness”: Terror, Targeting and Double Effect, „Philosophical Studies” 137: 335–367.
Di Nucci E. (2014), Ethics Without Intention, Bloomsbury, London, New Delhi, New York, Sydney.
Finnis J., Grisez G., Boyle J. (2001), “Direct and Indirect”: A Reply to Critics of Our Action Theory, „The Thomist” 65 (1): 1–44.
Fischer J.M., Ravizza M., Copp D. (1993), Quinn on Double Effect: The Problem of “Closeness”, „Ethics” 103 (4): 707–725.
FitzPatrick W.J. (2003), Acts, Intentions, and Moral Permissibility: In Defence of the Doctrine of Double Effect, „Analysis” 63 (4): 317–321.
FitzPatrick W.J. (2006), The Intend/Foresee Distinction and the Problem of “Closeness”, „Philosophical Studies” 128: 585–617.
FitzPatrick W.J. (2012), The Doctrine of Double Effect: Intention and Permissibility, „Philosophy Compass” 7 (3): 183–196.
Foot Ph. (1992), The Problem of Abortion and the Doctrine of the Double Effect, [w:] Ethics. Problems and Principles, J.M. Fischer, M. Ravizza (red.), Harcourt Brace Jovanovich College Publishers, Fort Worth: 60–67.
Hart H.L.A. (1967), Intention and Punishment, „Oxford Review” 4: 5–22.
Hart H.L.A. (2008), Punishment and Responsibility. Essays in the Philosophy of Law, Oxford University Press, Oxford.
Hills A. (2007), Intentions, Foreseen Consequences and the Doctrine of Double Effect, „Philosophical Studies” 133: 257–283.
Kamm F.M. (2007), Intricate Ethics. Rights, Responsibilities, and Permissible Harm, Oxford University Press, New York.
Liao S.M. (2016), The Closeness Problem and the Doctrine of Double Effect: A Way Forward, „Criminal Law and Philosophy” 10 (4): 849–863.
Masek L. (2010), Intentions, Motives and the Doctrine of Double Effect, „The Philosophical Quarterly” 60 (240): 567–585.
Masek L. (2018), Intention, Character and Double Effect, University of Notre Dame Press, Notre Dame.
Mausbach J., Ermecke G. (1954), Katolische Moraltheologie, bd. 1, Aschendorff, Münster.
Merkelbach B.H. (1962), Summa theologiae moralis, vol. 1, Desclée de Brouwer, Brugis.
Murphy Jr. W.F. (2010), Craniotomy and Treatments for Tubal Pregnancy: Progress toward Consensus on Extreme Vital Conflicts?, „Angelicum” 87: 871–910.
Nelkin D.K., Rickless S.C. (2015), So Close, Yet So Far: Why Solutions to the Closeness Problem for the Doctrine of Double Effect Fall Short, „NOÛS” 49 (2): 376–409.
Oderberg D.S. (2000), Moral Theory. A Non-Consequentialist Approach, Blackwell Publishers, Oxford.
Prümmer D.M. (1960), Manuale theologiae moralis secundum principia S. Thomae Aquinatis, Herder, Barcinone, Friburgi Brisg., Romae.
Pruss A.R. (2013), The Accomplishment of Plans: A New Version of the Principle of Double Effect, „Philosophical Studies” 165: 49–69.
Quinn S.W. (1992), Actions, Intentions, and Consequences: The Doctrine of Double Effect, [w:] Ethics. Problems and Principles, J.M. Fischer, M. Ravizza (red.), Harcourt Brace Jovanovich College Publishers, Fort Worth: 179–190.
Quinn S.W. (1993), Reply to Boyle’s ‘Who Is Entitled to Double Effect?’, [w:] S.W. Quinn, Morality and Action, Cambridge University Press, Cambridge: 194–197.
Rhonheimer M. (2009), Vital Conflicts in Medical Ethics. A Virtue Approach to Craniotomy and Tubal Pregnancies, The Catholic University of America Press, Washington.
Scholz F. (1976), Wege, Umwege und Auswege der Moraltheologie. Ein Plädoyer für begründete Ausnahmen, Don Bosco Verlag, München.
Spaemann R. (2006), Skutki uboczne jako problem moralny, [w:] R. Spaemann, Granice, tłum. J. Merecki, Oficyna Naukowa, Warszawa: 333–352.
Stuchlik J. (2017), The Closeness Problem for Double Effect: A Reply to Nelkin and Rickless, „The Journal of Value Inquiry” 51 (1): 69–83.
Stuchlik J. (2022), Intention and Wrongdoing. In Defense of Double Effect, Cambridge University Press, Cambridge.
Ślipko T. (2002), Zarys etyki ogólnej, Wydawnictwo WAM, Kraków.
Święty Tomasz z Akwinu (2013), Traktat o ludzkim działaniu. Summa teologii I-II, q.6-21, tłum. W. Galewicz, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty.
Święty Tomasz z Akwinu (2016), Traktat o sprawiedliwości. Summa teologii II-II, q. 57–80, tłum. W. Galewicz, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty.
Tadros V. (2015), Wrongful Intentions without Closeness, „Philosophy and Public Affairs” 43 (1): 52–74.
Thomae Aquinatis (1894), Summa theologica. Prima secundae partis, Ex Typographia Forzani, Romae.
Thomson J.J. (1985), The Trolley Problem, [w:] Ethics. Problems and Principles, J.M. Fischer, M. Ravizza (red.), Harcourt Brace Jovanovich College Publishers, Fort Worth: 279–292.
Wedgwood R. (2011), Defending Double Effect, „Ratio” 24 (4): 384–401.
Wedgwood R. (2014), Defending „Defending Double Effect”, URL= https://ralphwedgwood.typepad.com/blog/2014/06/defending-defending-double-effect.html#more [dostęp: 14.02.2023].