Rules of Procedure of a Research Ethics Committee – An Instrument of Importance to Subjects, Researchers and Committees
Main Article Content
Abstract
The development of modern civilization depends on scientific research, often involving human subjects. However, venturing into uncharted territory carries the risk of exposing participants to harm or infringing upon their rights. Therefore, it is desirable that before the experiment is carried out, its design be verified by a competent body that will assess its theoretical assumptions, justification, methodology, feasibility, and the mechanisms put in place to protect the rights and interests of the research participants. With regard to medical experiments, this role is assumed by bioethics committees. However, in the case of research in the humanities and social sciences, general regulations do not require establishing such bodies or issuing opinions on the aforementioned projects. Nevertheless, committees for research ethics may be established on the basis of an internal organizational act, in universities – by order of the rector. Given that general regulations do not specify their mode of operation, the key document governing these issues is the committee's own rules of procedure. It performs a number of functions in relation to potential subjects, researchers and committee members. However, in order to perform these functions, it must contain appropriate provisions. The article presents the key structural elements of the rules of procedure concerning the committee's structure, guidelines for reviewing applications and protocols to be followed. It also indicates possible templates for attachments to applications submitted by persons seeking an opinion, in particular the structure of the application itself and information for potential research participants. The article may therefore be helpful both for those who develop and who apply committee regulations.
Article Details
Issue
Section

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
By submitting his/her work to the Editorial Board, the author accepts, upon having his/her text recommended for publication, that Diametros applies the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) license to the works we publish. Under this license, authors agree to make articles legally available for reuse, without permission or fees. Anyone may read, download, copy, print, distribute or reuse these articles without asking prior permission from the publisher or the author, as long as the author and original source are properly cited. The author holds the copyright without any other restrictions. Full information about CC-BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
How to Cite
References
American Military Tribunal. (1947). Permissible medical experiments [The Nuremberg Code]. W: Trials of War Criminals Before the Nuernberg Military Tribunals under Control Council Law no. 10 (t. II, s. 181–182). U.S. Government Printing Office. http://resource.nlm.nih.gov/01130400RX2
Aronson, E. (1987). Człowiek – istota społeczna. Wydawnictwo PWN.
Baron, K. (2010). Zgoda pacjenta. Prokuratura i Prawo, 9, 42–57.
Bogusz, J. (1985). Zasady deontologiczne związane z postępami wiedzy lekarskiej. Dokonywanie badań na ludziach. Etyczne granice eksperymentu klinicznego. W: T. Kielanowski (red.), Etyka i deontologia lekarska (s. 77–84). Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
Boratyńska, M., Konieczniak, P. (2001). Prawa pacjenta. Difin.
Carmi, A. (red.). (2007). Świadoma zgoda (J. Błaszczuk, K. Orzechowska-Juzwenko, tłum.). MedPharma Polska.
Czarkowski, M. (2002). Regulamin wewnętrzny komisji bioetycznej. Prawo i Medycyna, 4(12), 101–106.
Czarkowski, M. (2004). Czy prawodawstwo nadąża za wyzwaniami stojącymi przed komisjami bioetycznymi w Polsce? Prawo i Medycyna, Wydanie specjalne 2004, 13–26.
Czarkowski, M., Różyńska, J. (2008). Świadoma zgoda na udział w eksperymencie medycznym. Poradnik dla badacza. Naczelna Izba Lekarska.
Dolecki, H., Sokołowski, T. (red.). (2010). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wolters Kluwer.
Dubisz, S. (red.). (2018). Wielki słownik języka polskiego PWN (t. 3). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Dukiet-Nagórska, T. (2008). Autonomia pacjenta a polskie prawo karne. Wolters Kluwer.
Dzienis, P. (2001). Zgoda pacjenta jako warunek legalności leczenia. Przegląd Sądowy, 11–12, 78–92.
Gajda, J. (2002). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Akty stanu cywilnego. Komentarz. C.H. Beck.
Ignaczewski, J. (2003). Zgoda pacjenta na leczenie. Twoje Zdrowie.
Janiszewska, B. (2008). Zgoda na uczestnictwo w eksperymencie medycznym osoby ubezwłasnowolnionej częściowo. Studia Iuridica, 49, 59–77.
Kędziora, R. (2003). Problematyka zgody pacjenta w świetle polskiego ustawodawstwa medycznego. Państwo i Prawo, 7–8, 41–61.
Konieczniak, P. (2001). Eksperyment medyczny – sytuacja prawna po nowelizacji ustawy lekarskiej. Przegląd Prawa Medycznego, 7(1–2), 79–120.
Konwencja o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej w odniesieniu do zastosowań biologii i medycyny: Konwencja o prawach człowieka i biomedycynie, 4 kwietnia 1997 r., https://rm.coe.int/16802ecf83
Kubiak, R. (2013). Zgoda na zabieg medyczny. Kompendium dla lekarzy. Medycyna Praktyczna.
Kubiak, R. (2021). Prawo medyczne. C.H. Beck.
Kubiak, R. (2023). Odpowiedzialność karna za przestępstwa związane z nielegalnym przeprowadzaniem eksperymentu medycznego. Diametros, 20(78), 37–71. https:// doi.org/10.33392/diam.1946
Kubicki, L. (1998). Medyczny eksperyment badawczy (warunki dopuszczalności w prawie polskim). Państwo i Prawo, 7, 54–68.
Leszczyński, K. (red.). (1965). Wspomnienia Rudolfa Hoessa, komendanta obozu oświęcimskiego. Wydawnictwo Prawnicze.
Michalak, W. (red.). (1987). Oświęcim. Interpress.
Mikołajczyk, M., Skarzyńska, K. (1978). Artefakty w eksperymentach psychologicznych. Przyczyny i zapobieganie. W: L. Wołoszynowa (red.), Materiały do nauczania psychologii (seria III, t. 3, s. 47 – 82). PWN.
Milewska-Bobula, B. (2004). Komisje bioetyczne – wczoraj, dziś i jutro. Prawo i Medycyna, Wydanie specjalne 2004, 7–11.
Murmyło, M. (29 października 2004). Efekt działania placebo: od zagadki do wiedzy. Puls Medycyny. https://pulsmedycyny.pl/medycyna/zdrowie/efekt-dzialania-placebo- od-zagadki-do-wiedzy/
Naczelna Izba Lekarska. (2025). Kodeks etyki lekarskiej. https://nil.org.pl/dokumenty/kodeks-etyki-lekarskiej
Nowak, W. (2005). Prawne formy zgody pacjenta na eksperyment medyczny (zagadnienia cywilnoprawne). Prawo i Medycyna, 20, 45–57.
Paszkowska, M. (2014). Podstawy prawne funkcjonowania uczelnianych komisji bioetycznych. Przegląd Prawa Publicznego, 11, 81–95.
Piasecki, K. (red.). (2011). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. LexisNexis.
Pietrzykowski, K. (red.). (2003). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. C.H. Beck.
Piper, F. (1987). Eksterminacja. W: W. Michalak (red.), Oświęcim (s. 112–116). Interpress.
Polska, I. (red.). (1972). Oświęcim w oczach SS. Wydawnictwo Państwowego Muzeum w Oświęcimiu.
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1970 r. Sygn. akt: III CRN 181/70, OSNCP, 1971; 6: poz. 107.
Radzicki, J. (1967). Ryzyko zabiegów lekarskich w prawie karnym. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 stycznia 2023 r. w sprawie komisji bioetycznej oraz Odwoławczej Komisji Bioetycznej. Dz.U. 2024, poz. 1699.
Sakowski, K. (2002). Legalność eksperymentu medycznego. Prokuratura i Prawo, 10, 40–59.
Sakowski, K. (2022). Komentarz do art. 29 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. W: E. Zielińska (red.), Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz (s. 756–766). Wolters Kluwer.
Sawicki, J. (1964). Przymus leczenia i eksperyment lekarski w świetle prawa karnego. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
Sośniak, M. (1985). Uwarunkowania prawne dopuszczalności eksperymentów medycznych na ludziach. Państwo i Prawo, 5, 31–42.
Świderska, M. (2007). Zgoda pacjenta na zabieg medyczny. TNOIK.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1971 r. Sygn. akt: III CZP 69/71, OSNCP, 1972; 3: poz. 49.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1985 r. Sygn. akt: III CZP 26/85, OSNCP, 1986; 4: poz. 45.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 1987 r. Sygn. akt: III CZP 40/87, OSNCP, 1988; 11: poz. 154.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 1990 r. Sygn. akt: III CZP 36/90, OSNC, 1991; 2-3: poz. 24.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Dz. U. z 2026, poz. 236.
Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Dz.U. z 2026, poz. 37.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Dz.U. z 1997 nr 88, poz. 553 z późn. zm.
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. Dz.U. z 2019, poz. 1781 z późn. zm.
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Dz.U. z 2024, poz. 1571 z późn. zm.
Ustawa z dnia 16 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw. Dz.U. z 2020, poz. 1291 z późn. zm.
Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi. Dz.U. z 2026, poz. 2.
Winiarz, J. (1993). Prawo rodzinne. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wróbel, A. (2005). Komentarz do art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. W: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz (s. 641–674). Kantor Wydawniczy Zakamycze.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r. Sygn. akt: I OSK 2277/11, LEX nr 1136673.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2015 r. Sygn. akt: I OSK 2693/14, LEX nr 1773679.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9 września 2005 r. Sygn. akt: I ACa 236/05, LEX nr 175206.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2023 r. Sygn. akt: II CSKP 804/22, LEX nr 3754910.