Cztery sfery oddziaływania terapii transplantacyjnej: stan obecny i perspektywy

Abstrakt

Powstanie i rozwój chirurgii transplantacyjnej dały początek pogłębiającemu się procesowi zmiany naszego poczucia moralności oraz rozumienia naszego człowieczeństwa. W artykule omawia się cztery sfery, w których wspomniany proces zachodzi i niewątpliwie będzie się pogłębiał: sferę medyczną, antropologiczną, etyczną oraz społeczno-prawną. Wykazuje się, że cielesność człowieka nie jest już uważana za istotny element bytu ludzkiego, lecz stała się jedynie bardzo użytecznym przedmiotem – najpierw jako materialny nośnik naszego życia, a po śmierci jako cenny rezerwuar części zamiennych. Coraz powszechniejsze staje się poczucie zewnętrzności ciała względem człowieka, czyli – ujmując to z drugiej strony – poczucie, że wyłącznie sfera świadomości człowieka stanowi o jego człowieczeństwie, bez udziału cielesności. Ta swoista deprecjacja i utylitarne traktowanie ciała nie łączy się jednak z dowartościowaniem duchowości człowieka. W konsekwencji życie doczesne staje się wartością najwyższą, a wszelkie działania służące zachowaniu, przedłużaniu i polepszaniu jakości życia są akceptowane jako moralne. Chirurgia transplantacyjna poprzez swój społeczny charakter wzmacnia tego rodzaju postawy. W sferze etycznej ma to ten skutek, że dominować zaczyna utylitarystyczne pojmowanie moralności – moralne jest to, co zwiększa sumę dobra. Można więc zaryzykować przypuszczenie, że wprawdzie chirurgia przeszczepów jest tylko przejściowym etapem rozwoju medycyny, ale wzmocniona przez nią utylitarystyczna postawa moralna stanie się dominująca, wypierając deontologiczne pojmowanie moralności.