Sensy obiektywności. Henri Poincaré i Ernst Cassirer w kontekście realizmu strukturalnego
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
Celem artykułu jest częściowe uzasadnienie negacji tezy, którą nazywam tezą o genezie realizmu strukturalnego. Dotyczy ona postulowanych w obrębie pewnej metafilozoficznej narracji związków między współczesnymi stanowiskami zwanymi epistemicznym realizmem strukturalnym i ontycznym realizmem strukturalnym a poglądami filozofów z początku XX wieku. W artykule rekonstruuję wymienione dwa stanowiska, postulowane związki, jakie mają one mieć z dwoma filozofami, Henri Poincarém oraz Ernstem Cassirerem, a następnie przedstawiam, dlaczego te postulowane związki są nietrafnie rozpoznane. Niesie to za sobą wnioski dotyczące swoistości wymienionych stanowisk oraz pojęć obiektywności i rzeczywistości w ich kontekście.
Article Details
Numer
Dział
Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
Jak cytować
Bibliografia
Ainsworth P.M. (2010), What is Ontic Structural Realism?, „Studies in History and Philosophy of Modern Physics” 41 (1): 50–57. DOI: https://doi.org/10.1016/j.shpsb.2009.11.001
Ben-Menahem Y. (2006), Conventionalism, Cambridge University Press, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511584404
Brading K., Crull E. (2017), Epistemic Structural Realism and Poincaré’s Philosophy of Science, „Hopos: The Journal of the International Society for the History of Philosophy of Science” 7 (1): 108–129. DOI: https://doi.org/10.1086/691138
Busch J. (2003), What Structures Could Not Be, „International Studies in the Philosophy of Science” 17 (3): 211–223. DOI: https://doi.org/10.1080/0269859032000169433
Cao T.Y. (2003), Can We Dissolve Physical Entities into Mathematical Structures?, „Synthese” 136 (1): 57–71. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1024112417545
Cassirer E. (2006), O teorii względności Einsteina, tłum. P. Parszutowicz, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty.
Cassirer E. (2008), Substancja i funkcja, tłum. P. Parszutowicz, Wydawnictwo Marek Dere-wiecki, Kęty.
Cassirer E. (1956), Determinism and Indeterminism in Modern Physics, Yale University Press, New Haven.
Chakravartty A. (2007), A Metaphysics for Scientif c Realism. Knowing the Unobservable, Cam-bridge University Press, Cambridge.
Dasgupta S. (2015), Symmetry as an Epistemic Notion (Twice Over), „The British Journal for the Philosophy of Science” 67 (3): 837–78. DOI: https://doi.org/10.1093/bjps/axu049
Demopoulus W., Friedman M. (1985), Bertrand Russell’s The Analysis of Matter: Its Historical Context and Contemporary Interest, „Philosophy of Science” 52 (4): 621–639. DOI: https://doi.org/10.1086/289281
Dorato M. (2016), The Physical World as a Blob: is OSR Really Realism?, „Metascience” 25 (2): 173–181.Dziekan M.R., W obronie epistemicznego realizmu strukturalnego, „Lectiones & Acroases Philo-sophicae” 7 (1): 89–112.
Esfeld M., Lam V. (2008), Moderate Structural Realism About Space-time, „Synthese” 160 (1): 27–46. DOI: https://doi.org/10.1007/s11229-006-9076-2
French S. (2014), The Structure of the World: Metaphysics and Representation, Oxford University Press, Oxford.
French S. (1998), On the Withering Away of Physical Objects, [w:] Interpreting Bodies – Classical and Quantum Objects in Modern Physics, E. Castellani (red.), Princeton University Press, Princeton: 93–113.
French S., Ladyman J. (2003), Remodelling Structural Realism: Quantum Physics and the Meta-physics of Structure, „Synthese” 136 (1): 31–56. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1024156116636
French S., Cei A. (2009), On the Transposition of the Substantial into the Functional: Bringing Cassirer’s Philosophy of Quantum Mechanics into the Twenty-First Century, [w:] Constitu-ting Objectivity. Transcendental Perspectives on Modern Physics, M. Bitbol, P. Kerszberg,J. Petitot (red.), Springer + Business Media B.V, Dordrecht: 95–116.
Frigg R., Votsis I. (2011), Everything You Always Wanted to Know About Structural Realism but Were Afraid to Ask, „European Journal for Philosophy of Science” 1: 227–276. DOI: https://doi.org/10.1007/s13194-011-0025-7
Friedman M. (2005a), Ernst Cassirer and the Philosophy of Science, [w:] Continental Philosophy of Science, G. Gutting (red.), Blackwell Publishing, New Jersey.
Friedman M. (2005b), Ernst Cassirer and Contemporary Philosophy of Science, „Angelaki: Journal of the Theoretical Humanities” 10 (1): 119–128. DOI: https://doi.org/10.1080/09697250500225792
Friedman M. (1983), Reconsidering Logical Positivism, Cambridge University Press, Cambridge.
Giedymin J. (1982), Science and Convention, Pergamon Press, Oxford.
Gower B. (2000), Cassirer, Schlick and “Structural” Realism: The Philosophy of the Exact Scien-ces in the Background to Early Logical Empiricism, „British Journal for the History of Philosophy” 8 (1) 2000: 71–106. DOI: https://doi.org/10.1080/096087800360238
Heis J. (2014), Realism, Functions, and the A Priori: Ernst Cassirer’s Philosophy of Science, „Studies in History and Philosophy of Science” 48: 10–19. DOI: https://doi.org/10.1016/j.shpsa.2014.08.003
Hilbert D., Huggett N. (2006), Groups in Mind, „Philosophy of Science” 73 (5): 765–777. DOI: https://doi.org/10.1086/518635
Ihmig K. (1999), Ernst Cassirer and the Structural Conception of Objects in Modern Science: The Importance of the “Erlanger Program”, „Science in Context” 12 (4): 513–529. DOI: https://doi.org/10.1017/S0269889700003586
Ivanova M. (2015), Conventionalism, Structuralism and Neo-Kantianism in Poincaré’s Philosophy of Science, „Studies in History and Philosophy of Modern Physics” 52: 114–122. DOI: https://doi.org/10.1016/j.shpsb.2015.03.003
Langton R. (1998), Kantian Humility. Our Ignorance of Things in Themselves, Oxford University Press, Oxford.
Ladyman J. (1998), What is Structural Realism, „Studies in History and Philosophy of Science” 29 (3): 409–424. DOI: https://doi.org/10.1016/S0039-3681(98)80129-5
Ladyman J., Ross D. (2007), Every Thing Must Go. Metaphysics Naturalized, Oxford University Press, Oxford. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199276196.001.0001
Laudan L. (1981), A Confutation of Convergent Realism, „Philosophy of Science” 48 (1): 19–49. DOI: https://doi.org/10.1086/288975
MacLeod R. (1982), The “Bankruptcy of Science” Debate: the Creed of Science and Its Critics, 1885–1900, „Science, Technology and Human Values” 41 (7): 2–15. DOI: https://doi.org/10.1177/016224398200700401
McArthur D. (2007), Recent Debates over Structural Realism, „Journal for General Philosophy of Science” 37 (2): 209–224. DOI: https://doi.org/10.1007/s10838-006-9022-5
McKenzie K. (2017), Ontic Structural Realism, „Philosophy Compass” 12 (4): e12399. DOI: https://doi.org/10.1111/phc3.12399
Mormann T. (2014), On the Vicissitudes of Idealism in 20th Century Philosophy of Science: The Case of Cassirer’s Critical Idealism, „Lectiones & Acroases Philosophicae” 7 (1): 47–62.
Musgrave A. (1988), The Ultimate Argument for Scientif c Realism, [w:] Relativism and Realism in Science, R. Nola (red.), Kluwer Academic Publishers, Dordrecht: 229–252.
Newman M.H.A. (1928), Mr. Russell’s “Causal Theory of Perception”, „Mind, New Series”37 (146): 137–148.
Poincaré H. (1898), On the Foundations of Geometry, „The Monist” 9 (1): 1–43. DOI: https://doi.org/10.1093/monist/9.1.1
Poincaré H. (1902/1905), Science and Hypothesis, The Walter Scott Publishing Company, New York.
Poincaré H. (1905/1958), The Value of Science, Dover Publications, New York.
Psillos S. (2009), Knowing the Structure of Nature. Essays on Realism and Explanation, Palgrave Macmillan, Houndmills.
Psillos S. (2014), Conventions and Relations in Poincaré’s Philosophy of Science, „Methode” 4 (3):98–140.
Psillos S. (2015), Broken Structuralism, „Metascience” 25 (2): 163–171. DOI: https://doi.org/10.1007/s11016-015-0030-0
Putnam H. (1975), Mind, Language, and Reality, Cambridge University Press, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511625251
Russell B. (1927/2007), The Analysis of Matter, Russell Press, Nottingham.
Ryckman T. (1999), Einstein, Cassirer, and General Covariance –Then and Now, „Science in Context” 12 (4): 585–619. DOI: https://doi.org/10.1017/S0269889700003628
Ryckman T. (2005), The Reign of Relativity: Philosophy in Physics 1915–1925, Oxford University Press, Oxford. DOI: https://doi.org/10.1093/0195177177.001.0001
Sady W. (2013), Spór o racjonalność naukową: od Poincarégo do Laudana, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.
Szlachcic K. (1992), Filozof a nauki francuskiego konwencjonalizmu: P. Duhem, H. Poincaré, E. Le Royo poznawczych możliwościach nauk empirycznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocław-skiego, Wrocław.
Szlachcic K. (2011), Prawda w perspektywie konwencjonalistycznej. Pierwsze historyczne diagnozy, [w:] Prawda, D. Leszczyński (red.), Wrocław: 345–361.
Szumilewicz I. (1978), Poincaré, Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa.
Torretti R. (1984), Philosophy of Geometry from Riemann to Poincaré, Kluwer Academic Pu-blisher, Dordrecht.
van Fraassen B. (1989), Laws and Symmetry, Oxford University Press, Oxford. DOI: https://doi.org/10.1093/0198248601.001.0001
Votsis I. (2012), Tracing the Development of Structural Realism, URL = http://www.votsis.org/PDF/Structuralism_in_Natural_Science.pdf [dostęp 15.01.2018].
Votsis I. (2005), The Upward Path to Structural Realism, „Philosophy of Science” 72 (5):1361–1372. DOI: https://doi.org/10.1086/508974
Worrall J. (1989/1993), Structural Realism: The Best of Both Worlds?, [w:] The Philosophy of Science, D. Papineau (red.), Oxford University Press, Oxford: 139–165.
Worrall J., Zahar E.G. (2001), Appendix IV: Ramseyf cation and Structural Realism, [w:] Poin-caré’s Philosophy: From Conventionalism to Phenomenology, E. Zahar (red.), Open Court, Chicago: 236–251.
Worrall, J. (2011), Underdetermination, Realism and Empirical Equivalence, „Synthese” 180 (2): 157–172. DOI: https://doi.org/10.1007/s11229-009-9599-4
Zahar E.G. (1997), Poincaré’s Philosophy of Geometry, or does Geometric Conventionalism Deserve Its Name?, „Studies in History and Philosophy of Modern Physics” 28 (2): 183–218. DOI: https://doi.org/10.1016/S1355-2198(96)00027-5