Fragmenty koncepcji protofizycznej Immanuela Kanta
Main Article Content
Abstrakt
Protofizyka Kanta powstawała głównie w okresie przedkrytycznym. Jej wykład rozpoczynają Rozważania nad rzeczywistą miarą sił żywych. Jednak najistotniejszym dziełem protofizycznym jest Monadologia fizyczna. Monadologia fizyczna jest koncepcją odwołującą się bardziej do metafizyki dogmatycznej, niż krytycznej. Oponentami są tu Newton i Leibniz. Monadologia fizyczna jest ogniwem pośrednim między koncepcją wczesną a krytyczną. Dopełnieniem protofizycznych przemyśleń Kanta jest jego dysertacja habilitacyjna. Praca stanowi zwięzłą próbę rekonstrukcji tego systemu.
Kant o tyle podejmował wątki, których nie rozwinęli poprzednicy (np. na łamach Medytacji nad materią ognia próbował wyznaczyć czym jest eter – czego nie podał Newton, na łamach rozprawy O mierzeniu sił żywych próbował zaś ustalić prawo mierzenia sił żywych – czego nie podał Leibniz), o ile było mu to potrzebne do przygotowania systemu alternatywnego. Zdefiniowanie pojęcia eteru pozwoliło np. rozstrzygnąć problem punktowego bądź nie) charakteru materii, jaki problem współoddziaływania (bądź nie) ciał na odległość. Pojęcie to było więc kluczowe dla uporządkowania systemu. Z kolei próba wyprowadzenia zasady działania sił żywych miała porządkować sferę aktywności w świecie. Uwierzytelniała prawa mechaniki, dynamiki, kinematyki itd.
Ostateczną próbą przezwyciężenia koncepcji poprzedników było tworzenie własnego projektu nowej fizyki, czego pierwszą częścią (jak wskazuje tytuł) miała być Monadologia fizyczna.
Article Details
Numer
Dział
Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
Jak cytować
Bibliografia
Boscovich [1922] – R. J. Boscovich, Theoria philosophiae naturalis, trans. R. Steward, New York 1922.
Broad [1975] – C. D. Broad, Leibniz: An Introduction, Cambridge 1975.
Ćuljak [1922] – Z. Ćuljak, Nastanak Boskoviceve filozofije prostora i vremena, Zagreb 1922.
Dadic [1990] – Ź. Dadic, Ruder Boskovic, Zagreb 1990.
Descartes [1960] – R. Descartes, Zasady Filozofii, tłum. I. Dąmbska, Warszawa 1960.
Gill [1941] – H. V. Gill, Roger Boscovich, S. J. (1711-1787): forerunner of modern physical theories, Dublin 1941.
Grotowski [1932] – M. Grotowski, Newton, Poznań 1932.
Hall, Hall [1962] – A. R. Hall, M. B. Hall, Unpublished Scientific Papers of Newton, London 1962.
Ingarden [1987] – R. W. Ingarden, Spór o istnienie świata, tłum. D. Gierulanka, Warszawa 1987.
Kant [1938a] – I. Kant, Meditations of fire, trans. L. Beck, [w:] American University Series V, Philosophy, vol. 9, New York 1938.
Kant [1938b] – I. Kant, Physical Monadology, trans. L. Beck, [w:] American University Series V, Philosophy, vol. 9, New York 1938.
Kant [2000] – I. Kant, Pisma przedkrytyczne, tłum. J. Domański, Toruń 2000.
Koch [1934] – L. Koch, Jesuiten Lexikon. Die Gesselschaft Jesu einst and jetzt, Padenborn 1934.
Leibniz [1969] – G. W. Leibniz, Wyznanie wiary filozofa, tłum. S. Cichowicz, Warszawa 1969.
Leibniz [1988] – G. W. Leibniz, Korespondencja z Antoine’em Arnauldem, tłum. S. Cichowicz, Warszawa 1988.
Leibniz [1994] – G. W. Leibniz, Pisma z teologii mistycznej, red. J. Perzanowski, tłum. M. Frankiewicz, Kraków 1994.
Leibniz [1995] – G. W. Leibniz, Główne pisma metafizyczne, tłum. S. Cichowicz i J. Domański, Toruń 1995.
Leibniz [1999] - G. W. Leibniz, Pisma z metafizyki natury, tłum. M. Olszewski i K. Krauze-Błachowicz, Toruń 1999.
Macan [1987] – I. Macan, The Philosophy of science of Ruñer Boskovic: proceedings of the symposium of the Institute of Philosophy and Theology, ed. I. Macan, Zagreb-New York 1987.
Marković [1950] – Z. Marković, Grada za źivot i rad RudŜera Boskovića, Zagreb 1950.
Markovic [1968] – Z. Marković, Rude Bosković, Zagreb 1968.
Mates [1986] – B. Mates, The Philosophy of Leibniz. Metaphysic and Language, New York 1986.
Nedeljkovic [1966] – D. Nedeljkovic, Kretanje i relativnost u Boskovicevom „novom svetu”, Cambridge 1966.
Newton [1721] – I. Newton, Optics, London 1721.
Newton [1726] – I. Newton, Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, ed. E. Halley, London 1726.
Petranović [1969] – B. Petranović, A Boscovich’s Theory of nature, Beograd 1969.
Petrović [1888] – D. Petrović, Źivot i ocjena djela Rugjera Josipa Bośkovića, Zagreb 1888.
Perzanowski [1988] – J. Perzanowski, Byt, „Studia filozoficzne”, nr 6-7, Warszawa 1988.
Perzanowski [1994] – J. Perzanowski, Teofilozofia Leibniza, [w:] Leibniz [1994].
Perzanowski [2004] – J. Perzanowski, Protofizyka, tekst niepublikowany.
Stipanic [1984] – E. Stipanic, Ruder Boskovic, Dećje novine, Beograd 1984.
Stróżewski [2004] – W. StróŜewski, Ontologia, Kraków 2004.
Weyl [1997] – H. Weyl, Symetria, Warszawa 1997.
White [1961] – L. L. White, Roger Josip Boscovich S.J., 1711-1787: studies of his life and work on the 250th anniversary of his birth, London 1961.
Witkiewicz [1974-78] – S. I. Witkiewicz, Pisma filozoficzne i estetyczne, Warszawa 1974-78.
Witkiewicz [2002a] – S. I. Witkiewicz, Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia, Warszawa 2002.
Witkiewicz [2002b] – S. I. Witkiewicz, Spór o monadyzm. Dwugłos polemiczny z Janem Leszczyńskim, Warszawa 2002.
Zenko [1983] – F. Zenko, Aristotelizam od Petrica do Boskovica: ogledi o starijoj hrvatskoj filozofiji, Zagreb 1983.