Arystotelesowskie ujęcie homonimii

Article Sidebar

PDF Full text
Opublikowane: 2016-12-20
DOI: https://doi.org/10.13153/diam.50.2016.974
Słowa kluczowe:
Arystoteles, homonimia, wieloznaczność, metafora, Platon, sofiści, Demokryt, krytyka literacka

Main Article Content

Mikołaj Domaradzki
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu image/svg+xml

Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest omówienie Arystotelesowskiego ujęcia homonimii. Proponowana tutaj teza zakłada, iż Stagiryta za homonimiczne uznaje zarówno rzeczy, jak i słowa w zależności od wchodzącego w grę kontekstu polemicznego. Gdy zatem Arystoteles nawiązuje krytycznie do filozofii Platona, to wówczas pojmuje on homonimię bardziej ontologicznie (homonimiczne są wtedy rzeczy). Gdy natomiast filozof podejmuje dyskusję z egzegetami czy sofistami, to wówczas pojmuje on homonimię bardziej semantycznie (homonimiczne są wtedy słowa/nazwy). Następnie podkreślona zostaje okoliczność, iż Arystoteles negatywnie ocenia homonimię w dyskusjach dialektycznych, a pozytywnie w naukach wytwórczych. Zwieńczeniem przedstawionych tu rozważań jest konkluzja, iż rozpoznanie homonimii systematycznej traktuje Stagiryta jako warunek wstępny adekwatnego ujęcia każdego problemu, ponieważ dostrzeżenie homonimii umożliwia z jednej strony zachowanie różnorodności zjawisk, a z drugiej wprowadzenie do nich określonego porządku.

Article Details

Numer

Nr 50 (2016)

Dział

Artykuły

Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.

Biogram autora

Mikołaj Domaradzki - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Mikołaj Domaradzki, dr hab.
Instytut Filozofii UAM
ul. Szamarzewskiego 89C,
Pl. 60-568 Poznań

E-mail: mikdom@amu.edu.pl

Jak cytować

„Arystotelesowskie ujęcie Homonimii”. 2016. Diametros, nr 50 (grudzień): 1-24. https://doi.org/10.13153/diam.50.2016.974.

Bibliografia

Allen [1931] – Homerus, Ilias, ed. T.W. Allen, Clarendon Press, Oxford 1931.

Anton [1968] – J.P. Anton, The Aristotelian Doctrine of Homonyma in the Categories and Its Platonic Antecedents, “Journal of the History of Philosophy" (6/4), 1968, s. 315-326.

Atherton [1993] – C. Atherton, The Stoics on Ambiguity, Cambridge University Press, Cambridge 1993.

Barnes [1971] – J. Barnes, Homonymy in Aristotle and Speusippus, “Classical Quarterly” (21/1), 1971, s. 65-80.

Berti [2001] – E. Berti, Multiplicity and Unity of Being in Aristotle, “Proceedings of the Aristotelian Society” (101), 2001, s. 185-207.

Berti [2006] – E. Berti, Struttura e significato della Metafisica di Aristotele, Edizioni Università della Santa Croce, Roma 2006.

Blönnigen [1992] – C. Blönnigen, Der griechische Ursprung der jüdisch-hellenistischen Allegorese und ihre Rezeption in der alexandrinischen Patristik, Peter Lang, Frankfurt am Main 1992.

Brakas [2011] – J. Brakas, Aristotle’s «Is Said in Many Ways» and Its Relationship to His Homonyms, “Journal of the History of Philosophy” (49/2), 2011, s. 135-159.

Brisson [1996] – L. Brisson, Introduction à la philosophie du mythe, vol. 1: Sauver les mythes, Libraire Philosophique J. Vrin, Paris 1996.

Buffière [1956] – F. Buffière, Les mythes d’Homère et la pensée grecque, Les Belles Lettres, Paris 1956.

Burnet [1900] – Plato, Cratylus. Phaedo, ed. J. Burnet, Platonis opera, vol. 1, Clarendon Press, Oxford 1900.

Burnet [1901] – Plato, Parmenides, ed. J. Burnet, Platonis opera, vol. 2, Clarendon Press, Oxford 1901.

Burnet [1902] – Plato, Timaeus. Respublica, ed. J. Burnet, Platonis opera, vol. 4, Clarendon Press, Oxford 1902.

Burnet [1903] – Plato, Euthydemus, ed. J. Burnet, Platonis opera, vol. 3, Clarendon Press, Oxford 1903.

Bywater [1894] – Aristoteles, Ethica Nicomachea, ed. I. Bywater, Clarendon Press, Oxford 1894.

Cherniss [1935] – H. Cherniss, Aristotle’s Criticism of Presocratic Philosophy, John Hopkins University Press, Baltimore 1935.

Cherniss [1944] – H. Cherniss, Aristotle’s Criticism of Plato and the Academy, John Hopkins University Press, Baltimore 1944.

Coulter [1976] – J.A. Coulter, The Literary Microcosm. Theories of Interpretation of the Later Neoplatonists, Brill, Leiden 1976.

DK – H. Diels, W. Kranz, Die Fragmente der Vorsokratiker, Bd. I–III, Weidmann, Berlin 1951–1952.

Domaradzki [2010] – M. Domaradzki, Allegoresis In the Fifth Century BC, “Eos. Commentarii Societatis Philologae Polonorum” (97/2), 2010, s. 233-248.

Domaradzki [2011] – M. Domaradzki, Theagenes of Rhegium and the Rise of Allegorical Interpretation, “Elenchos. Rivista di studi sul pensiero antico” (32/2), 2011, s. 205-227.

Domaradzki [2013] – M. Domaradzki, Filozofia antyczna wobec problemu interpretacji. Rozwój alegorezy od przedsokratyków do Arystotelesa, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, Poznań 2013.

Domaradzki [2015] – M. Domaradzki, Apologetyczna funkcja alegorezy w papirusie z Derveni, Archiwum historii filozofii i myśli społecznej (60), 2015, s. 11-23.

Fobes [1919] – Aristoteles, Meteorologica, ed. F.H. Fobes, Harvard University Press, Cambridge, Mass. 1919.

Gatzemeier [2005] – M. Gatzemeier, Philosophie als Theorie der Rationalität, Bd. 1: Zur Philosophie der wissenschaftlichen Welt, Königshausen & Neumann, Würzburg 2005.

Grice [1988] – P. Grice, Aristotle on the Multiplicity of Being, “Pacific Philosophical Quarterly” (69), 1988, s. 175-200.

Hintikka [1973] – K.J. Hintikka, Aristotle and the Ambiguity of Ambiguity, [w:] K.J. Hintikka, (ed.), Time and Necessity: Studies in Aristotle’s Theory of Modality, Clarendon Press, Oxford, 1973, s. 1-26.

Innes [2003] – D. Innes, Metaphor, Simile, and Allegory as Ornaments of Style, [w:] G.R. Boys-Stones (ed.), Metaphor, Allegory and the Classical Tradition: Ancient Thought and Modern Revisions, Oxford University Press, Oxford 2003, s. 7-27.

Irwin [1981] – T.H. Irwin, Homonymy in Aristotle, “The Review of Metaphysics” (34/3), 1981, s. 523-544.

Jaeger [1912] – W. Jaeger, Studien zur Entstehungsgeschichte der Metaphysik des Aristoteles, Weidmann, Berlin 1912.

Jaeger [1913] – Aristoteles, De motu animalium, ed. W. Jaeger, Teubner, Leipzig 1913.

Jaeger [1923] – W. Jaeger, Aristoteles: Grundlegung einer Geschichte seiner Entwicklung, Weidmann, Berlin 1923.

Kassel [1965] – Aristoteles, Poetica, ed. R. Kassel, Clarendon Press, Oxford 1965.

KPT – T. Kouremenos, G.M. Parássoglou, K. Tsantsanoglou, The Derveni Papyrus: Edited with Introduction and Commentary, Leo S. Olschki, Firenze 2006.

Laks [1994] – A. Laks, Substitution et connaissance: Une interprétation unitaire (ou presque) de la théorie aristotélicienne de la métaphore, [w:] D.J. Furley, A. Nehemas, (eds) Aristotle’s Rhetoric: Philosophical Essays, Princeton University Press, Princeton, 1994, s. 283-305.

Leśniak [1990] – Arystoteles, Kategorie, tłum. K. Leśniak, [w:] Idem, Dzieła wszystkie, t. I, PWN, Warszawa 1990.

Lewis [2004] – F.A. Lewis, Aristotle on the Homonymy of Being, “Philosophy and Phenomenological Research” (68/1), 2004, s. 1-36.

Long [1964] – Diogenes Laertius, Vitae philosophorum, ed. H.S. Long, Clarendon Press, Oxford 1964.

Minio-Paluello [1949] – Aristoteles, Categoriae et de interpretatione, ed. L. Minio-Paluello, Clarendon Press, Oxford 1949.

Modrak [2001] – D.K.W. Modrak, Aristotle’s Theory of Language and Meaning, Cambridge University Press, Cambridge 2001.

Muehll [1962] – Homerus, Odyssea, ed. P. von der Muehll, Teubner, Stuttgart 1962.

Mugler [1966] – Aristoteles, De generatione et corruptione, ed. C. Mugler, Les Belles Lettres, Paris 1966.

Müri [1976] – W. Müri, Griechische Studien. Ausgewählte wort- und sachgeschichtliche Forschungen zur Antike, Friedrich Reinhardt Verlag, Basel 1976.

Oelmann [1910] – Heraclitus, Quaestiones Homericae, ed. F. Oelmann, Teubner, Leipzig 1910.

Owen [1960] – G.E.L. Owen, Logic and Metaphysics in Some Earlier Works of Aristotle, [w:] I. Düring, G.E.L. Owen, (eds), Aristotle and Plato in the Mid-Fourth Century, Almqvist & Wicksell, Göteborg 1960, s. 163-190.

Pépin [1976] – J. Pépin, Mythe et allégorie: Les origines grecques et les contestations judéo-chrétiennes, Études Augustiniennes, Paris 1976.

Podbielski [2001] – Arystoteles, Poetyka, tłum. H. Podbielski, [w:] Idem, Dzieła wszystkie, t. VI, PWN, Warszawa 2001.

Radice [2004] – R. Radice, Introduzione, [w:] I. Ramelli, G. Lucchetta, Allegoria, vol. I: L’età classica, Vita e Pensiero, Milano 2004, s. 7-45.

Ramelli [2003] – I. Ramelli, Saggio integrativo. Breve storia dell’allegoresi del mito, [w:] Cornutus, Compendio di teologia greca, Bompiani, Milano 2003, s. 419-549.

Ramelli, Lucchetta [2004] – I. Ramelli, G. Lucchetta, Allegoria, vol. I: L’età classica, Vita e Pensiero, Milano 2004.

Rapp [1992] – C. Rapp, Ähnlichkeit, Analogie und Homonymie bei Aristoteles, „Zeitschrift für philosophische Forschung“ (46/4), 1992, s. 526-544.

Ricoeur [1996] – P. Ricoeur, Between Rhetoric and Poetics, [w:] A. Rorty (ed.), Essays on Aristotle’s Rhetoric, University of California Press, Berkeley 1996, s. 324-384.

Ross [1924] – Aristoteles, Metaphysica, ed. W.D. Ross, Clarendon Press, Oxford 1924.

Ross [1950] – Aristoteles, Physica, ed. W.D. Ross, Clarendon Press, Oxford 1950.

Ross [1957] – Aristoteles, Politica, ed. W.D. Ross, Clarendon Press, Oxford 1957.

Ross [1958] – Aristoteles, Topica et sophistici elenchi, ed. W.D. Ross, Clarendon Press, Oxford 1958.

Ross [1959] – Aristoteles, Rhetorica, ed. W.D. Ross, Clarendon Press, Oxford 1959.

Ross [1961] – Aristoteles, De anima, ed. W.D. Ross, Clarendon Press, Oxford 1961.

Ross [1964] – Aristoteles, Analytica priora et posteriora, ed. W.D. Ross, Clarendon Press, Oxford 1964.

Sedley [2003] – D. Sedley, Plato’s Cratylus, Cambridge University Press, Cambridge 2003.

Shields [1999] – C. Shields, Order in Multiplicity: Homonymy in the Philosophy of Aristotle, Clarendon Press, Oxford 1999.

Siwek [1992] – Arystoteles, O duszy, tłum. P. Siwek, [w:] Idem, Dzieła wszystkie, t. III, PWN, Warszawa 1992.

Smolak [2013] – M. Smolak, Przyjaźń w świetle etyki Arystotelesa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013.

Sodano [1970] – Porphyrius, Quaestionum Homericarum liber I, ed. A.R. Sodano, Giannini, Napoli 1970.

Stroebel [1915] – Marcus Tullius Cicero, De inventione, ed. E. Stroebel, Teubner, Leipzig 1915.

Struck [2004] – P.T. Struck, Birth of the Symbol: Ancient Readers at the Limits of Their Texts, Princeton University Press, Princeton 2004.

Susemihl [1884] – Aristoteles, Ethica Eudemia, ed. F. Susemihl, Teubner, Leipzig 1884.

Tarán [1978] – L. Tarán, Speusippus and Aristotle on Homonymy and Synonymy, “Hermes” (106/1), 1978, s. 73-99.

Untersteiner [1980] – M. Untersteiner, Problemi di filologia filosofica, Cisalpino-Goliardica, Milano 1980.

Ward [2008] – J.K. Ward, Aristotle on Homonymy: Dialectic and Science, Cambridge University Press, Cambridge 2008.

Winterbottom [1970] – Marcus Fabius Quintilianus, Institutio Oratoria, ed. M. Winterbottom, Clarendon Press, Oxford 1970.