Pojęcie monady w koncepcjach Gottfrieda Wilhelma Leibniza i Immanuela Kanta

Article Sidebar

PDF
Opublikowane: 2008-03-01
DOI: https://doi.org/10.13153/diam.15.2008.292

Main Article Content

Janusz Sytnik-Czetwertyński

Abstrakt

W okresie przedkrytycznym Kant podejmował rozliczne próby przezwyciężenia kartezjańskiego dylematu duszy i ciała. By tego dokonać na łamach swojej pierwszej rozprawy naukowej (Medytacje nad rzeczywistą miarą sił żywych) przedstawia teorię quasi-materialnych cząstek, stanowiących centra sił przyciągania i odpychania. Głównym celem tej rozprawy była jednak analiza pojęć pobocznych. Kant zauważył bowiem, że cząstki te nie wchodzą w bezpośredni kontakt (dzieli je próżnia). Dlatego działanie ich wewnętrznych sił wymaga pośrednictwa. Z kolei Medytacje nad materią ognia służą określeniu własności nośnika pośredniczącego we wzajemnym oddziaływaniu ciał na odległość. Tym sposobem Kant wprowadza pojęcie eteru (który wypełnia próżnię). Jego właściwości są tożsame z właściwościami materii ognia (stąd tytuł rozprawy). Materia ta podlega działaniu zasady sprężystości, która określa spójność ciał i precyzuje zjawisko wzajemnego oddziaływania cząstek. Kant definiuje cząsteczki proste dopiero na łamach Monadologii fizycznej. Dzieło to przyjmuje rozwiązanie substancjalne, co jest ostatecznym dowodem na próbę odrzucenia klasycznych rozwiązań i wprowadzenia nowego rodzaju bytu (monad psychofizycznych). Dlatego najistotniejszym zadaniem postawionym przed Monadologią fizyczną jest próba ugruntowania związku metafizyki z geometrią. Monady poddane zostają geometrycznej weryfikacji.

Kantowska definicja monad jest równie leibniziańska, co opozycyjna wobec tej idei. Monady Kanta wykazują nie tylko różne własności, ale nade wszystko wchodzą ze sobą w bezpośredni kontakt. Warto porównać obie koncepcje, aby zauważyć, w jaki sposób rozwijała się jedna z najciekawszych współczesnych idei filozoficznych – idea monad.

Article Details

Numer

Nr 15 (2008)

Dział

Artykuły

Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.

Biogram autora

Janusz Sytnik-Czetwertyński

Janusz Sytnik-Czetwertyński, doktor nauk humanistycznych w zakresie filozofii, pracownik Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach. Pracę doktorską pod tytułem Podstawy monadyzmu. Studium porównawcze z metafizyki, napisaną pod kierunkiem wybitnego polskiego uczonego prof. dr hab. Jerzego Perzanowskiego, obronił na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Filozoficzne zainteresowania autora koncentrują się głównie na styku metafizyki i filozofii przyrody. Wielką pasją pozostaje również mistyka. Sytnik-Czetwertyński jest autorem książek Metafizyczne Zasady Wszechświata, Metafizyka Isaaca Newtona wraz z wyborem pism, Od filozofii do teologii. Rozważania o wartościach, oraz innych publikacji naukowych głównie z zakresu metafizyki. Jego prace ukazują się w Ruchu Filozoficznym, Forum Philosophicum, Rocznikach Filozoficznych Ignatianum, Kwartalniku Filozoficznym oraz w czasopismach zagranicznych.

Jak cytować

„Pojęcie Monady W Koncepcjach Gottfrieda Wilhelma Leibniza I Immanuela Kanta”. 2008. Diametros, nr 15 (marzec): 38-56. https://doi.org/10.13153/diam.15.2008.292.

Bibliografia

Boscovich [1922] – R.J. Boscovich, Theoria philosophiae naturalis, transl. R. Steward, New York 1922.

Broad [1975] – C.D. Broad, Leibniz. An Introduction, Cambridge 1975.

Ćuljak [1922] – Z. Ćuljak, Nastanak Boskoviceve filozofije prostora i vremena, Zagreb 1922.

Dadic [1990] – Ź. Dadic, Ruder Boskovic, Zagreb 1990.

Descartes [1960] – R. Descartes, Zasady Filozofii, tłum. I. Dąmbska, Warszawa 1960.

Gill [1941] – H.V. Gill, Roger Boscovich, S.J. (1711-1787) forerunner of modern physical theories, Dublin 1941.

Grotowski [1932] – M. Grotowski, Newton, Poznań 1932.

Hall, Hall [1962] – A.R. Hall, M.B. Hall, Unpublished Scientific Papers of Newton, London 1962.

Ingarden [1987] – R.W. Ingarden, Spór o istnienie świata, tłum. D. Gierulanka, Warszawa 1987.

Kant [1938a] – I. Kant, Meditations of fire, transl. L. Beck, w: American University Series V, Philosophy, vol. 9, New York 1938.

Kant [1938b] – I. Kant, Physical Monadology, transl. L. Beck, w: American University Series V, Philosophy, vol. 9, New York 1938.

Kant [2000] – I. Kant, Pisma przedkrytyczne, tłum. J. Domański, Toruń 2000.

Koch [1934] – L. Koch, Jesuiten Lexikon. Die Gesellschaft Jesu einst and jetzt. Padenborn 1934.

Leibniz [1969] – G.W. Leibniz, Wyznanie wiary filozofa, tłum. S. Cichowicz, Warszawa 1969.

Leibniz [1988] – G.W. Leibniz, Korespondencja z Antoine’em Arnauldem, tłum. S. Cichowicz, Warszawa 1988.

Leibniz [1994] – G.W. Leibniz, Pisma z teologii mistycznej, red. J. Perzanowski, tłum. M. Frankiewicz, Kraków 1994.

Leibniz [1995] – G.W. Leibniz, Główne pisma metafizyczne, tłum. S. Cichowicz i J. Domański, Toruń 1995.

Leibniz [1999] – G.W. Leibniz, Pisma z metafizyki natury, tłum. M. Olszewski i K. Krauze–Błachowicz, Toruń 1999.

Macan [1987] – I. Macan, The Philosophy of science of Ruñer Boskovic: proceedings of the symposium of the Institute of Philosophy and Theology, ed. I. Macan, Zagreb, New York 1987.

Marković [1950] – Z. Marković, Grada za źivot i rad RudŜera Boskovića, Zagreb 1950.

Markovic [1968] – Z. Marković, Rude Bosković, Zagreb 1968.

Mates [1986] – B. Mates, The Philosophy of Leibniz. Metaphysic and Language, New York 1986.

Nedeljkovic [1966] – D. Nedeljkovic Kretanje i relativnost u Boskovicevom „novom svetu”, Cambridge 1966.

Newton [1721] – I. Newton, Optics, London 1721.

Newton [1726] – I. Newton, Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, ed. E. Halley, London 1726.

Petranović [1969] – B. Petranović, A Boscovich’s Theory of nature, Beograd 1969.

Petrović [1888] – D. Petrović, Źivot i ocjena djela Rugjera Josipa Bośkovića, Zagreb 1888.

Perzanowski [1988] – J. Perzanowski, Byt, w: „Studia filozoficzne”, nr 6–7, Warszawa 1988.

Perzanowski [1994] – J. Perzanowski, Teofilozofia Leibniza, w: G.W. Leibniz, Pisma z teologii mistycznej, red. J. Perzanowski, tłum. M. Frankiewicz, Kraków 1994.

Perzanowski [2004] – J. Perzanowski, Protofizyka, tekst niepublikowany.

Stipanic [1984] – E. Stipanic, Ruder Boskovic, Dećje novine, Beograd 1984.

Stróżewski [2004] – W. Stróżewski, Ontologia, Kraków 2004.

Weyl [1997] – H. Weyl, Symetria, Warszawa 1997.

White [1961] – L.L. White, Roger Josip Boscovich S.J., 1711-1787: studies of his life and work on the 250th anniversary of his birth, London 1961.

Witkiewicz [1974-78] – S.I. Witkiewicz, Pisma filozoficzne i estetyczne, Warszawa 1974-78.

Witkiewicz [2002a] – S.I. Witkiewicz, Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia, Warszawa 2002.

Witkiewicz [2002b] – S.I. Witkiewicz, Spór o monadyzm. Dwugłos polemiczny z Janem Leszczyńskim, Warszawa 2002.

Zenko [1983] – F. Zenko, Aristotelizam od Petrica do Boskovica: ogledi o starijoj hrvatskoj filozofiji, Zagreb 1983.

Inne teksty tego samego autora