Hermeneutyczna wykładnia sumienia (Heidegger - Ricoeur)

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest wykładnia sumienia w refleksji hermeneutycznej Martina Heideggera i Paula Ricoeura. Myśliciele ci ujmują sumienie w sposób zindywidualizowany, pierwotny wobec różnych teologii, ontoteologii, a także społecznych systemów prawnych i moralnych. Zarówno Heidegger jak i Ricoeur, zrywając z obecnym w filozoficznej tradycji ujęciem sumienia jako wyroczni i trybunału, nie zatrzymują się na jego Freudowskiej i Nietzscheańskiej demistyfikacji. Po dokonaniu refleksji krytycznej chcą ponownie odkryć jego sens, co jest zwłaszcza dostrzegalne w filozofii Ricoeura, w której „hermeneutyka destrukcji” łączy się z „hermeneutyką afirmatywną”. Sumienie u Heideggera, chociaż jest wyzbyte z konkretnych treści, nawołuje do życia autentycznego, wpisując się w problematykę prawdy jako otwarcia i odsłonięcia, natomiast u Ricoeura sumienie wiąże się z postulatem samorealizacji i poświadczenia (wierności danemu słowu), czyli prawdy jako wiary i zaufania Sobie i Innemu. Chociaż Ricoeur w swojej koncepcji sumienia inspirował się filozofią Heideggera, to dołączając do niej pominięte przez autora Bycia i czasu aspekty, znacznie ją zmodyfikował. Na tle podobieństw i różnic obu ujęć wyłaniają się pewne problemy, które w niniejszej pracy chcę uwyraźnić. Włączając się w hermeneutyczny dyskurs, pozostawiam poruszaną problematykę otwartą.