Odpowiedzialność karna za przestępstwa związane z nielegalnym przeprowadzeniem eksperymentu medycznego
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
W 2021 roku doszło do istotnej nowelizacji przepisów dotyczących eksperymentów medycznych. W szczególności zmieniono rozdział 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2023 r. poz. 1516), w którym dookreślono przesłanki prawnie relewantnej zgody uczestnika eksperymentu lub innych podmiotów, które wyrażają stanowisko w jego imieniu. Ponadto opisano procedury związane z opiniowaniem projektu badawczego przez tzw. komisję bioetyczną. Jej członkowie zostali zobowiązani do zachowania poufności w zakresie informacji uzyskanych w związku z pełnioną funkcją. Normy te zostały zabezpieczone sankcjami karnymi, określonymi w znowelizowanym art. 58 ustawy. Wprowadzono do niego nowe typy rodzajowe czynów zabronionych, przede wszystkim ukierunkowane na ochronę prawa do samostanowienia probanta, dobrowolności udziału w eksperymencie oraz poufności danych przedstawionych przez eksperymentatorów-wnioskodawców komisjom bioetycznym. Unormowania te uzupełniają istniejące dotąd luki w karnoprawnej ochronie tych wartości. W artykule omówiono systematycznie typy rodzajowe czynów zabronionych, które zostały spenalizowane w art. 58 ust. 4-6 powołanej ustawy. Przedstawiono ich przedmiot ochrony, stronę przedmiotową, podmiot, stronę podmiotową, karalność i potencjalne zbiegi z innymi przepisami. Wskazano też uzasadnienie historyczno-dogmatyczne wprowadzenia tych regulacji.
Article Details
Numer
Dział
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
Jak cytować
Bibliografia
Bogusz J. (1980), Zasady deontologiczne rodzone przez postępy wiedzy lekarskiej, [w:] Wybrane zagadnienia z etyki i deontologii lekarskiej, T. Kielanowski (red.), PZWL, Warszawa.
Brocławik K. (2001), Prawnokarne aspekty ochrony tajemnicy osób świadczących pomoc prawną, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 3: 201–220.
Daniluk P. (2007), Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 11.04.2006 r., II CSK 191/05, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 7–8, poz. 83.
Daniluk P. (2011), O pojęciach „zabieg leczniczy” i „pacjent” w rozumieniu art. 192 § 1 k.k., „Prawo i Medycyna” 4: 66–79.
Daniluk P. (2021), Karnoprawna ochrona autonomii uczestnika eksperymentu medycznego po nowelizacji ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, „Państwo i Prawo” 4: 104–117.
Dubisz S. (red.) (2018a), Wielki Słownik Języka Polskiego PWN, t. 3, PWN, Warszawa.
Dubisz S. (red.) (2018b), Wielki Słownik Języka Polskiego PWN, t. 5, PWN, Warszawa.
Dukiet-Nagórska T. (2008), Autonomia pacjenta a polskie prawo karne, Wolters Kluwer, Warszawa.
Dukiet-Nagórska T. (2009), O istocie przestępstwa z art. 192 k.k., [w:] Aktualne problemy prawa karnego. Księga pamiątkowa z okazji Jubileuszu 70. Urodzin Profesora Andrzeja J. Szwarca, Ł. Pohl (red.), Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Filar M. (2000), Lekarskie prawo karne, Kantor Wydawniczy „Zakamycze”, Kraków.
Haberko J. (2022), Sytuacja małoletniego uczestnika eksperymentu medycznego. Uwagi na tle nowelizacji ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, „Państwo i Prawo” 11: 28–45.
Hoc S. (2017), Rozdział XXXIII Przestępstwa przeciwko ochronie informacji, [w:] Kodeks karny. Komentarz, R.A. Stefański (red.), Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa: 1605-1622.
Kłączyńska N. (2014), Rozdział XXIII, Przestępstwa przeciwko wolności, [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, J. Giezek (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 449-496.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. 1997 nr 78, poz. 483.
Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526, z późn. zm.)
Kubiak R. (1998), Pojęcie usprawiedliwionego błędu w nowym Kodeksie karnym, „Palestra” 7–8: 33–52.
Kubiak R. (2016), Błąd co do zgody jako znamienia czynu stypizowanego w art. 192 § 1 KK, [w:] Prawo wobec problemów społecznych. Księga jubileuszowa Profesor Eleonory Zielińskiej, B. Namysłowa-Gabrysiak, K. Syroka-Marczewska, A. Walczak-Żochowska (red.), Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa: 705-720.
Kubiak R. (2021), Prawo medyczne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa.
Kunicka-Michalska B. (1972), Ochrona tajemnicy zawodowej w polskim prawie karnym, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa.
Kunicka-Michalska B. (2013), Przestępstwa przeciwko ochronie informacji, [w:] System prawa karnego, t. 8, Przestępstwa przeciwko państwu i dobrom zbiorowym, L. Gardocki (red.), Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa: 803-974.
Lach A. (2016), Rozdział XXXIII Przestępstwa przeciwko ochronie informacji, [w:] Kodeks karny. Komentarz, V. Konarska-Wrzosek (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 1129-1147.
Łuczak-Tarka (2019), Rozdział 11. Przepisy o administracyjnych karach pieniężnych i przepisy karne, [w:] Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, D. Lubasz (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 488-545.
Posner G.L., Ware J. (2000), Mengele. Polowanie na anioła śmierci, tłum. P. Nowakowski, Universitas, Kraków.
Przyjemski S.M. (1999), Część wojskowa, [w:] Kodeks karny. Komentarz, t. 3, O. Górniok, S. Hoc, S.M. Przyjemski (red.), Wydawnictwo ARCHE, Gdańsk: 443-532.
Rada Europy (1997), Konwencja o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej wobec zastosowań biologii i medycyny: Konwencja o prawach człowieka i biomedycynie, tłum. Departament Współpracy z Zagranicą Ministerstwa Sprawiedliwości, [w:] Badania naukowe z udziałem ludzi w biomedycynie. Standardy międzynarodowe, J. Różyńska, M. Waligóra (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 259-269.
Rada Europy (2005), Protokół dodatkowy do konwencji o prawach człowieka i biomedycynie dotyczący badań biomedycznych, tłum. J. Różyńska, [w:] Badania naukowe z udziałem ludzi w biomedycynie. Standardy międzynarodowe, J. Różyńska, M. Waligóra (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 270- 282.
Raglewski J. (2016), Rozdział 4. Przepisy karne, [w:] Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, M. Sieradzka, M. Zdyb (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 1097–1215.
Rejman G. (1991), Odpowiedzialność karna lekarza, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszwskiego, Warszawa.
Rejmaniak R. (2012), Problemy interpretacyjne wybranych pojęć zawartych w art. 192 k.k., „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 4: 65–80.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 stycznia 2023 r. w sprawie komisji bioetycznej oraz Odwoławczej Komisji Bioetycznej (Dz.U. 2023 poz. 218).
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. U. UE. L.2016.119.1.).
Rożniatowski T. (1979), Mała encyklopedia medycyny, Wydawnictwo PWN, Warszawa.
Rutkowski S. (1999), Wybrane zagadnienia z zakresu odpowiedzialności karnej lekarza, „Prokuratura i Prawo” 9: 71–91.
Sakowski K. (2022), Rozdział 4. Eksperymenty medyczne, [w:] Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, E. Zielińska (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 709-767.
Sawicki J. (1966), Przymus leczenia, eksperyment, udzielenie pomocy i przeszczep w świetle prawa, PZWL, Warszawa.
Sehn J. (1959), Zbrodnicze „eksperymenty” lekarzy SS na ludziach więzionych w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, [w:] Zagadnienia prawa karnego i teorii prawa. Księga pamiątkowa ku czci profesora Władysława Woltera, M. Cieślak (red.), Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa.
Sośniak M. (1985), Uwarunkowania prawne dopuszczalności eksperymentów na ludziach, „Państwo i Prawo” 5: 31–42.
Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1233).
Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2023 r. poz. 1516).
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2301, z późn. zm.).
Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2023 r. poz. 1545).
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781).
Ustawa z dnia 16 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2020 poz. 1291 z późn. zm).
Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r. poz. 2305, z późn. zm.).
Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 605.).
Warylewski J. (2012), Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, [w:] System prawa karnego, t. 10, Przestępstwa przeciwko dobrom indywidualnym, J. Warylewski (red.), Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa: 563-884.
Warylewski J. (2015), Tajemnica adwokacka i odpowiedzialność karna za jej naruszenie (ujawnienie), „Palestra” 5–6: 7–16.
WMA (World Medical Association) (2013), World Medical Association Declaration of Helsinki: ethical principles for medical research involving human subjects, „Journal of the American Medical Association” 310 (20): 2191–2194; tłum. M. Czarkowski, R. Krajewski, K. Radziwiłł, Ośrodek Bioetyki Naczelnej Rady Lekarskiej, Warszawa.
Wróbel W. (2013), Przestępstwa przeciwko ochronie informacji, [w:] Kodeks karny. Część szczególna, Komentarz LEX, t. II, A. Zoll (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 1459-1531.
Zielińska E., Namysłowska-Gabrysiak B. (2022), Przepisy karne, [w:] Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, E. Zielińska (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 1100-1108.
Złotek A. (2008), Granice odpowiedzialności karnej lekarza za dokonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2: 181–194.
Zoll A. (2012), Wyłączenie odpowiedzialności karnej, [w:] Kodek karny. Część ogólna, Komentarz LEX, t. I, A. Zoll (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 437-539.