Ontologia relacji Romana Ingardena
Main Article Content
Abstrakt
Ontologiczna koncepcja relacji Romana Ingardena stanowi złożone, nietypowe ujęcie tej problematyki. Mimo to nie leży w centrum zainteresowania badaczy dorobku Ingardena, nie stanowi również istotnego punktu odniesienia dla współczesnych ontologów zajmujących się tematem relacji. Dlatego, ze względu na jej niewątpliwą wartość z jednej strony oraz na mało zaawansowany stan badań z drugiej, analiza teorii relacji Ingardena oraz próba umiejscowienia jej w szerszym kontekście wydaje się przedsięwzięciem uzasadnionym. Pracę tę rozpoczynam od przedstawienia w rozdziale pierwszym trzech podstawowych sposobów pojmowania relacji: jako poliadycznych własności, jako własności sui generis oraz jako redukowalnych do zwykłych własności nierelacyjnych. Rozdział drugi poświęcony został wprowadzeniu do teorii relacji Ingardena. Omawiam w nim zarówno szereg kwestii formalno-ontologicznych, jak i problem statusu egzystencjalnego relacji. Rozdział trzeci stanowi szczegółowe omówienie wieloelementowej formalnej struktury relacji wedle wizji Ingardena. Na zakończenie, w rozdziale czwartym, teoria Ingardena zestawiona została z wcześniej omawianymi sposobami pojmowania relacji, co ukazuje jej syntetyczny charakter.
Article Details
Numer
Dział
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
Jak cytować
Bibliografia
Arystoteles (1990). Dzieła wszystkie (K. Leśniak. tłum.). PWN.
Arystoteles (2013). Metafizyka (K. Leśniak, tłum.). PWN.
Brower, J. (2016). Aristotelian vs contemporary perspectives on relations. W: A. Marmodoro i D. Yates (red.), The Metaphysics of relations (s. 37–54). Oxford University Press.
Brower, J. (2024). Medieval theories of relations. W: E. N. Zalta i U. Nodelman (red.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2024 Edition). https://plato.stanford.edu/archives/sum2024/entries/relations-medieval/
Chrudzimski, A. (2005). Internal, external and intra-individual relations. Axiomathes, 15, 487–512. https://doi.org/10.1007/s10516-004-6682-9
Chrudzimski, A. (2016). Ingarden on substance. W: S. Richard i O. Malherbe (red.), Form(s) and modes of being. The ontology of Roman Ingarden/Forme(s) et modes d’être. L’ontologie de Roman Ingarden (s. 211–227). Peter Lang.
Duma, T. (2017). Metafizyka relacji. U podstaw rozumienia relacji bytowych. Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu oraz Wydawnictwo KUL.
Fine, K. (2000). Neutral relations. The Philosophical Review 109(1), 1–33. https://doi.org/10.2307/2693553
Ingarden, R. (1975). On the ontology of relations. Journal of the British Society for Phenomenology 6(2), 75–80. https://doi.org/10.1080/00071773.1975.11006411
Ingarden, R. (1987a). Spór o istnienie świata (t. 1). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ingarden, R. (1987b). Spór o istnienie świata (t. 2). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ingarden, R. (2019). Controversy over the existence of the world: Volume II (A. Szylewicz, tłum.). Peter Lang.
Lowe, E. J. (2016). There are (probably) no relations. W: A. Marmodoro i D. Yates (red.), The Metaphysics of relations (s. 100–112). Oxford University Press.
MacBride, F. (2020). Truthmakers. W: E. N. Zalta (red.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2020 Edition). https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/truthmakers/
Nowak, A. (2001a). Fundament bytowy – Podstawa bytowa. W: A. Nowak i L. Sosnowski (red.), Słownik pojęć filozoficznych Romana Ingardena (s. 78–81). Universitas.
Nowak, A. (2001b). Stosunek – Relacja. W: A. Nowak i L. Sosnowski (red.), Słownik pojęć filozoficznych Romana Ingardena (s. 59–262). Universitas.
Piwowarczyk, M. (2015). Podmiot i własności. Analiza podstawowej struktury przedmiotu. Katolicki Uniwersytet Lubelski.
Piwowarczyk, M. (2021). Arystotelesowski substancjalizm w ontologii Romana Ingardena. Wydawnictwo IFiS PAN.
Russell, B. (1938). Principles of mathematics. Norton.
Russell, B. (1959). Mój rozwój filozoficzny (H. Krahelska, C. Znamierowski, tłum.), PWN.
Russell, B. (2000). Nasza wiedza o świecie zewnętrznym (T. Baszniak, tłum.). Aletheia.
Simons, P. (1995). Kategorie i sposoby istnienia. W: W. Stróżewski i A. Węgrzecki (red.) W kręgu filozofii Romana Ingardena: materiały z konferencji naukowej (s. 63–77). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Simons, P. (2005). Ingarden and the ontology of dependence. W: A. Chrudzimski (red.),
Existence, culture, and persons: the ontology of Roman Ingarden (s. 39–53). Ontos.
Simons, P. (2010). Relations and truthmaking. Aristotelian Society, Supplementary Volume, 84(1). 199–213. https://doi.org/10.1111/j.1467-8349.2010.00192.x
Sokolowski, R. (2008). Introduction to phenomenology. Cambridge University Press.
Stępień, A. (2005). Dwa wykłady. Punkt wyjścia w filozofii. Teorie relacji: filozoficzne i logiczna. Towarzystwo Naukowe KUL.
Szałek, P. (2006). Romana Ingardena teoria relacji. Kwartalnik Filozoficzny, 34(1), 31–60.
Thomasson, A. L. (1999). Fiction and metaphysics. Cambridge University Press.
Thomasson, A. L. (2003a). Fictional characters and literary practices. British Journal of Aesthetics, 43(2), 138–157. https://doi.org/10.1093/bjaesthetics/43.2.138
Thomasson, A. L. (2003b). Ingarden i teoria zależności bytowej (A. Mordka, tłum.). ΣΟΦΙΑ, 3, 243–262.
Thomasson, A. L. (2005). Ingarden and the ontology of cultural objects. W: A. Chrudzimski (red.), Existence, culture, and persons: the ontology of Roman Ingarden (s. 115–136). Ontos.
Thomasson, A. L. (2013). Fictionalism versus deflationism. Mind, 122(488), 1023–1051. https://doi.org/10.1093/mind/fzt055
Tomasz z Akwinu (1962). Suma Teologiczna I, (o. P. Bełch, tłum.). O.P. Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”.