Psychoterapia – na styku mechanizmów psychologicznych i wolnej woli
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
Celem artykułu jest rozwinięcie tezy o centralnym w procesie psychoterapii, rzadko artykułowanym wprost, znaczeniu decyzji pacjenta dotyczących prawdy i odpowiedzialności. W pierwszej części tekstu zarysowuję antropologiczny kontekst tezy, zgodnie z którym wyborom i mechanizmom psychologicznym przynależy status ontologicznie odrębnych, choć w doświadczeniu pacjenta zlewających się ze sobą, dziedzin rzeczywistości. Następnie, w nawiązaniu do stanowisk klasyków psychoterapii wyłaniam dwa aspekty decyzji pacjenta związanych z jego psychopatologią: przystosowawczy (wyraźniej widoczny w dzieciństwie) oraz moralny (wyraźniej widoczny w dorosłości). W dalszej części wyodrębniam grupy mechanizmów psychologicznych działających w służbie wyborów unikania prawdy i odpowiedzialności oraz, korzystając z ilustracji klinicznej, pokazuję, jak terapeuta może wspierać decyzje alternatywne. Na koniec doprecyzowuję rozumienie postulowanego modelu pracy wskazując na odmienne konsekwencje terapeutyczne odsłaniania mechanizmów psychologicznych vs. decyzyjności w zależności od typu zaburzenia pacjenta oraz na antropologiczno-moralny charakter jego wyborów.
Article Details
Numer
Dział
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
Jak cytować
Bibliografia
Appelbaum A.H., Carr A.C., Kernberg O.F., Koenigsberg H., Selzer M.A. (2007), Psychodynamiczna terapia pacjentów borderline, tłum. J. Matkowski, Ł. Penderecki, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
Berne E. (2000), W co grają ludzie. Psychologia stosunków międzyludzkich, tłum. P. Izdebski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Bühler Ch. (1933/1999), Bieg życia ludzkiego, tłum. E. Cichy, J. Jarosz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Carr E.H. (1999), Historia. Czym jest, tłum. P. Kuś, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Warszawa.
Chlewiński Z. (1991), Dojrzałość: osobowość, sumienie, religijność, W drodze, Poznań.
Dąbrowski K. (1979), Co to jest zdrowie psychiczne?, [w:] Zdrowie Psychiczne, K. Dąbrowski (red.), Wydawnictwo PWN, Warszawa: 7–35.
De Barbaro B. (2007), Po co psychoterapii postmodernizm?, „Psychoterapia” 142 (3): 5–14.
Dybel P. (2004), Etyczny wymiar psychoterapii, [w:] Etyka, psychologia, psychoterapia, A. Margasiński, D. Probucka (red.), Aureus, Kraków: 9–18.
Frank J.D., Frank J.B. (2005), Perswazja i uzdrawianie. Analiza porównawcza psychoterapii, tłum. H. Grzegołowska-Klarkowska, Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa.
Gasiul H. (2022), Personalistyczna koncepcja osobowości. Podstawy teoretyczne. Mechanizmy rozwoju i jego zakłóceń, Difin, Warszawa.
Gelso Ch.J., Hayes J.A. (2004), Relacja terapeutyczna, tłum. M. Rucińska, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
Gorniak L. (2003), Konstruktywizm a zmiany w praktyce psychoterapeutycznej, [w:] Ewolucja myślenia systemowego w terapii rodzin, L. Górniak, B. Józefik (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków: 33–56.
Greenwald H. (1973), Direct Decision Therapy, Edits, San Diego, California.
Hirsch E.D. (1977), Interpretacja obiektywna, tłum. P. Graff, „Pamiętnik Literacki” 68 (3): 289–320.
Ingarden R. (1998), Książeczka o człowieku, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Jasielska A. (2005), Pozahedonistyczna tendencja w regulacji emocji, „Czasopismo Psychologiczne” 11 (1): 7–20.
Kane R. (2016), On the Role of Indeterminism in Libertarian Free Will, „Philosophical Explorations” 19 (1): 2–16.
Kępiński A. (1983), Rytm życia, Wydawnictwo Literackie, Kraków, Wrocław.
Kuncewicz D.S. (2023), Opowieści o miłości. Między modelem a tajemnicą (monografia przyjęta do druku w wydawnictwie Oficyna Naukowa).
Kuncewicz D., Kuncewicz D. (2019), Hidden Stories in Monologues, „Forum Qualitative Social Research” 20 (1): art. 9.
Kutter P. (2000), Współczesna psychoanaliza. Psychologia procesów nieświadomych, tłum.
A. Ubertowska, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
May R. (1998), Miłość i wola, tłum. H. Datner-Śpiewak, P. Śpiewak, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań.
McWilliams N. (2017), Diagnoza psychoanalityczna, tłum. A. Pałynyczko-Ćwiklińska, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
Neff K. (2003), Self-Compassion. An Alternative Conceptualization of a Healthy Attitude Toward Oneself, „Self and Identity” 2: 85–102.
Prochaska J.O., Norcross J.C. (2006), Systemy psychoterapeutyczne. Analiza transteoretyczna, tłum. D. Golec, rozdz. 1, Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa: 1–26.
Stewart I., Joines V. (2021), Analiza transakcyjna dzisiaj. Nowe wprowadzenie, tłum. K. Balcerkiewicz, J. Byczkowska, M. Drażyńska, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań.
Szutta N. (2015), Edukacja moralna z perspektywy etyki cnót, „Diametros” 46: 111–133.
Szutta N. (2017), Czy istnieje coś, co zwiemy moralnym charakterem i cnotą?, Wydawnictwo Academicon, Lublin.
Topolski J. (2016), Teoretyczne problemy wiedzy historycznej. Antologia tekstów, wybór E. Domańska, Wydawnictwo Nauka i Innowacje, Poznań.
Trzebińska E. (2008), Psychologia pozytywna, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa.
Trzópek J. (2003), Problem woli. Między antropologią filozoficzną a psychologią mechanizmów regulacyjnych, Societas Vistulana, Kraków.
Wegner D.M. (1994), Ironic Processes of Mental Control, „Psychological Review” 101 (1): 34–52.
Wendland M. (2013), Wiele twarzy konstruktywizmu. Różnorodność stanowisk konstruktywistycznych i ich klasyfikacje, „Kultura i Historia” 24, URL = www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/5004 [dostęp 7.01.2023].
Yalom I.D. (2008), Psychoterapia egzystencjalna, tłum. A. Tanalska-Dulęba, Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa.