Aspekty normatywne i aktualna sytuacja komisji etyki badań naukowych z udziałem ludzi na polskich uczelniach technicznych
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
W artykule przedstawiono normatywne aspekty działalności komisji do spraw etyki badań naukowych z udziałem ludzi na polskich uczelniach technicznych. Spośród osiemnastu uczelni, jedenaście w ostatnich latach powołało takie komisje. Szczegółowo opisano działalność komisji etyki badań z udziałem ludzi działającej na Politechnice Wrocławskiej, zestawiając jej sposób funkcjonowania z wybranymi elementami praktyki działania analogicznej komisji z Uniwersytetu Technicznego w Delft. W kontekście pracy komisji omówiono problemy dotyczące definicji, zakresu kompetencji komisji oraz identyfikacji czynników ryzyka i zarządzania ryzykiem badawczym. Podsumowaniem badań są propozycje organizacyjne i badawcze związane z funkcjonowaniem komisji etyki badań naukowych z udziałem ludzi na uczelniach technicznych.
Article Details
Numer
Dział
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
Jak cytować
Bibliografia
ALLEA (All European Academies) (2020), Europejski kodeks postępowania w zakresie rzetelności badawczej, URL = https://allea.org/wp-content/uploads/2020/09/Polish_European_Code_of_Conduct_for_Research_Integrity_2010.pdf [dostęp 20.06.2022].
Czarkowski M. (2012), Teoria i praktyka działania komisji bioetycznych, [w:] Badania naukowe
z udziałem ludzi w biomedycynie. Standardy międzynarodowe, J. Różyńska, M. Waligóra (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 181–199.
Dryla O. (2009), Problem szkolenia członków komisji bioetycznych, [w:] Etyczne i prawne granice badań naukowych, W. Galewicz (red.), Universitas, Kraków: 45–50.
Emanuel E.J., Wendler D., Grady Ch. (2000), What Makes Clinical Research Ethical?, „Journal of the American Medical Association” 283 (20): 2701–2711.
Galewicz W. (2009), O etyce badań naukowych, „Diametros” 19: 48–57.
Koepsell D., Brinkman W.-P., Pont S. (2014), Human Research Ethics Committees in Technical Universities, „Journal of Empirical Research on Human Research Ethics” 9 (3): 67–73.
Koepsell D., Brinkman W.-P., Pont S. (2015), Human Participants in Engineering Research: Notes From a Fledgling Ethics Committee, „Science and Engineering Ethics” 21 (4): 1033–1048.
Komisja Etyki PAN (Komisja do spraw Etyki w Nauce przy Polskiej Akademii Nauk) (2013), Sprawozdanie prof. Andrzeja Zolla, przewodniczącego Komisji do spraw etyki w nauce z działalności Komisji w 2012 r., URL = https://instytucja.pan.pl/images/2013/Komisja_Etyki/12.pdf [dostęp 04.06.2022].
Komisja Etyki PAN (Komisja do spraw Etyki w Nauce przy Polskiej Akademii Nauk) (2015), Sprawozdanie prof. Andrzeja Zolla, przewodniczącego Komisji do spraw etyki w nauce z działalności Komisji w 2014 r., URL = https://instytucja.pan.pl/images/2014/Komisja_Etyki/Sprawozdanie_z_dzia%C5%82alno%C5%9Bci_KEwN_w_2014_r.pdf [dostęp 04.06.2022].
Komisja Etyki PAN (Komisja do spraw Etyki w Nauce przy Polskiej Akademii Nauk) (2016), Sprawozdanie prof. Andrzeja Zolla, przewodniczącego Komisji do spraw etyki w nauce z działalności Komisji w 2015 r., URL = https://instytucja.pan.pl/images/2016/komisja_etyki/spraw_kom_etyki_15.pdf [dostęp 04.06.2022].
Komisja Etyki PAN (Komisja do spraw Etyki w Nauce przy Polskiej Akademii Nauk) (2017), Sprawozdanie prof. Andrzeja Zolla, przewodniczącego Komisji do spraw etyki w nauce z działalności Komisji w 2016 r., URL = [dostęp 04.06.2022].
Komisja Etyki PAN (Komisja do spraw Etyki w Nauce przy Polskiej Akademii Nauk) (2018), Sprawozdanie prof. Andrzeja Zolla, przewodniczącego Komisji do spraw etyki w nauce z działalności Komisji w 2017 r., URL = https://instytucja.pan.pl/images/2017/komisja_etyki/sprawozdanie_z_dzia%C5%82alno%C5%9Bci_Komisji_do_spraw_etyki_w_nauce_za_2016_r.pdf [dostęp 04.06.2022].
LERU (League of European Research Universities) (2020), Towards a Research Integrity Culture at Universities: From Recommendations to Implementation, URL = https://www.leru.org/files/Towards-a-Research-Integrity-Culture-at-Universities-full-paper.pdf [dostęp 04.06.2022].
Łuków P. (2005), Granice zgody: autonomia zasad i dobro pacjenta, Scholar, Warszawa.
Merta-Staszczak A., Serafin K., Staszczak B. (2020), Społeczna odpowiedzialność uczelni na przykładzie Politechniki Wrocławskiej, „Annales. Ethics in Economic Life” 23 (4): 91–107.
MEiN (Ministerstwo Edukacji i Nauki) (2022), Wykaz uczelni publicznych nadzorowanych przez Ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego – publiczne uczelnie akademickie, URL = https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/wykaz-uczelni-publicznych-nadzorowanych-przez-ministra-wlasciwego-ds-szkolnictwa-wyzszego-publiczne-uczelnie-akademickie [dostęp: 3.06.2022].
Narodowa Doradcza Komisja Bioetyczna (USA) (2011), Definicja badań z udziałem ludzkich uczestników, [w:] Badania z udziałem ludzi, W. Galewicz (red.), Universitas, Kraków: 83–91.
NCN (Narodowe Centrum Nauki) (2016), Zalecenia Narodowego Centrum Nauki dotyczące badań z udziałem ludzi, URL = https://www.ncn.gov.pl/sites/default/files/pliki/2016_zalecenia_Rady_NCN_dot_etyki_badan.pdf [dostęp 18.06.2022].
Ośrodek Bioetyki Naczelnej Rady Lekarskiej (2022), Wykaz Komisji Bioetycznych – stan na 02.02.2022 r., URL = https://nil.org.pl/uploaded_images/1644217676_wykaz-komisji-bioetycznych-stan-na-02022022.pdf [dostęp: 17.06.2022].
PAN (Polska Akademia Nauk) (2020), Kodeks etyki pracownika naukowego, URL= https://instytucja.pan.pl/images/2020/kodeks/Kodeks_Etyki_Pracownika_Naukowego_Wydanie_III_na_stron%C4%99.pdf [dostęp 20.06.2022].
Politechnika Warszawska (2021), Regulamin Zespołu ds. etyki badań naukowych z udziałem ludzi, załącznik do decyzji nr 340/2021 Rektora PW, URL = https://www.bip.pw.edu.pl/var/pw/storage/original/application/4484de5729d110f3905e0a6af0ca6815.pdf [dostęp 16.09.2022].
Politechnika Wrocławska (2021), Regulamin Komisji ds. Etyki Badań Naukowych Politechniki Wrocławskiej, URL = https://nauka.pwr.edu.pl/zadania/komisja-ds-etyki-badan-naukowych-politechniki-wroclawskiej/regulamin-komisji-ds-etyki-badan-naukowych [dostęp 16.09.2022].
Różyńska J. (2012 a), Ocena ryzyka i korzyści badania biomedycznego, [w:] Badania naukowe z udziałem ludzi w biomedycynie. Standardy międzynarodowe, Wolters Kluwer, Warszawa: 65–85.
Różyńska J. (2012 b), Zasady prowadzenia badań naukowych z udziałem człowieka w fizjoterapii, „Postępy Rehabilitacji” 26 (4): 23–33.
Różyńska J. (2016), Etyka i ryzyko w „nieterapeutycznych” badaniach biomedycznych, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 2 (98): 213–226.
Shaw S., Barrett G. (2006), Research Governance: Regulating Risk and Reducing Harm?, „Journal of the Royal Society of Medicine” 99 (1): 14–19.
Ślęczek-Czakon D. (2020), Rola komisji bioetycznej w ocenie rzetelności eksperymentów medycznych na ludziach, „Rocznik Lubuski” 46 (1): 219–231.
TU Delft (Delft University of Technology) (2016), Regulations on Human Trials, URL = https://d2k0ddhflgrk1i.cloudfront.net/TUDelft/Over_TU_Delft/Strategie/Integriteitsbeleid/Research%20ethics/HREC-Articles_of_Association.pdf [dostęp 16.09.2022].
Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jednolity Dz.U. 2021 poz. 790).
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (tekst jednolity Dz.U. 2021, poz. 1977).
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 478).
Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (tekst jednolity Dz.U. 2020 poz. 1796).
Waligóra M. (2012), Etyka lekarza a etyka badacza, [w:] Badania naukowe z udziałem ludzi w biomedycynie. Standardy międzynarodowe, J. Różyńska, M. Waligóra (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 50–64.
Wnukiewicz-Kozłowska A. (2012), Rozwój międzynarodowych regulacji dotyczących badań biomedycznych z udziałem człowieka, [w:] Badania naukowe z udziałem ludzi w biomedycynie. Standardy międzynarodowe, J. Różyńska, M. Waligóra (red.), Wolters Kluwer, Warszawa: 30–49.