Wiedza jako Prawdziwe Uzasadnione Przekonanie. Czy twierdzy tej wciąż warto bronić?

Article Sidebar

PDF
Opublikowane: 2005-12-01
DOI: https://doi.org/10.13153/diam.6.2005.163

Main Article Content

Mateusz W. Oleksy

Abstrakt

W pracy tej poddaję krytycznej analizie tradycyjną koncepcję wiedzy jako prawdziwego i uzasadnionego przekonania (PUP). Kolejno omawiam warunki przekonania, prawdy i uzasadnienia, argumentując, iż warunki te (przynajmniej pierwsze dwa, stosownie wyrażone) dadzą obronić się jako konieczne warunki wiedzy zdaniowej, nie stanowią łącznie wystarczającego warunku wiedzy.  Głównym celem artykułu jest wykazanie, że choć PUP da się zachować w dość trywialnej postaci, fundamentalne roszczenia epistemologiczne, które legły u podstawy tego ujęcia wiedzy i stanowią o jego atrakcyjności, są nie do utrzymania. Najważniejsze spośród tych założeń to indywidualistyczny  przesąd, że przekonanie stanowi izolowany stan mentalny, obiektywistyczne złudzenie, iż prawda narzuca wiedzy jakieś istotne cechy epistemiczne, internalistyczny dogmat, iż uzasadnienie musi być dostępne z punktu widzenia pierwszej osoby oraz mit uniwersalnej struktury uzasadnienia empirycznego. Analizując rozmaite trudności związane z PUP, przywołuję istotne kontrowersje nurtujące współczesną epistemologię (indywidualistyczno-atomistyczne v. społeczno-holistyczne ujęcie treści zdaniowej, spór o definicję prawdy, eksternalizm v. internalizm w kwestii uzasadnienia bądź prawomocności, itd.). Przekonuję przy okazji do przyjęcia eksternalistyczno-społecznego ujęcia wiedzy.

Article Details

Numer

Nr 6 (2005)

Dział

Artykuły

Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.

Biogram autora

Mateusz W. Oleksy

Mateusz W. Oleksy, dr
Katedra Epistemologii i Filozofii Nauki
Uniwersytet Łódzki

Ważniejsze publikacje:

1. "Cognition, language and praxis. Is cognitive linguistics on the verge of the practical turn?", forthcoming in the collection edited by Ronald Langacker and Barbara Lewandowska-Tomaszczyk.
2. "Spór o podstawę", Principia t. XXX-XXXI, Kraków 2001, ss. 135-145.
3. "Od realizmu do arealizmu (I). Epistemologiczny problem realizmu - zagadnienie z podwójnym dnem”, Filozofia Nauki, 3-4/2002: 41-53.
4. "Od realizmu do arealizmu (II). Realizm epistemologiczny przez lingwistyczny judasz”, Filozofia Nauki, 1/2003: 75-88.
5. "Od realizmu do arealizmu (III). Deflacyjne rozwiązanie problematyki realizmu w filozofii powittgensteinowskiej”, Filozofia Nauki, 2/2003: 25-38.
6. "Użycie znaku i jego interpretacja. Semiotyka Peirce'a w kontekście krytyki 'modelu przedstawienia'”, Studia Semiotyczne XXV, 2004, ss. 273-291.
7. "Z genealogii realizmu pragmatycznego Ch.S. Peirce's”, [w:] Obrona realizmu w filozofii współczesnej i nowożytnej, T. Sieczkowski & B. Tuchańska (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2004, ss. 67-90.
8. "An almost lost cause of a battle against metaphysics. Deconstruction and deflation on the common track", [w:] Deconstruction and Reconstruction.The Central European Pragmatist Forum, Volume Two, J. Ryder & K. Wilkoszewska (red.), Rodopi, Amsterdam/New York, 2004.

Jak cytować

„Wiedza Jako Prawdziwe Uzasadnione Przekonanie. Czy Twierdzy Tej wciąż Warto bronić?”. 2005. Diametros, nr 6 (grudzień): 19-48. https://doi.org/10.13153/diam.6.2005.163.

Bibliografia

Alston [1991] – W. P. Alston, Perceiving God. The Epistemology of Religious Experience, Cornell University Press, Ithaca NY 1991.

Arystoteles [1990] – Arystoteles, Analityki wtóre. Księga I, tłum. K. Leśniak, w: Dzieła wszystkie, t. 1, PWN, Warszawa 1990.

Ayer [1956] – A. J. Ayer, The Problem of Knowledge, Macmillan, London 1956.

Brandom [1994] – R. Brandom, Making It Explicit, Harvard University Press, Cambridge MA 1994.

Chisholm [1957] – R. M. Chisholm, Perceiving: A Philosophical Study, Cornell University Press, Ithaca NY 1957.

Chisholm [1985] – R. M. Chisholm, The Structure of Empirical Knowledge, Harvard University Press, Cambridge MA 1985.

Chisholm [1994] – R. M. Chisholm, Teoria poznania, tłum. R. Ziemińska, Daimonion, Lublin 1994.

Davidson [1984] – D. Davidson, The Method of Truth in Metaphysics, w: Inquiries into Truth and Interpretation, Oxford University Press 1984. [Metafizyka w filozofii analitycznej, red. T. Szubka, TN KUL, Lublin 1995.]

Gettier [1963] – E. Gettier, Is Justified True Belief Knowledge?, „Analysis” (23) 1963. Goldman [1967] – A. Goldman, A Causal Theory of Knowing, „The Journal of Philosophy” (64) 1967, s. 335-372.

Goldman [1976] – A. Goldman, Discrimination and Perceptual Knowledge, „The Journal of Philosophy” (73) 1976, s. 771-791.

Lehrer & Paxson [1969] – K. Lehrer & T. Paxson, Knowledge: Undefeated Justified True Belief, „The Journal of Philosophy” (66) 1969, s. 1-22.

Lewis [1946] – C. I. Lewis, An Analysis of Knowledge and Valuation, The Open Court Publishing Company, La Salle 1946.

Nozick [1981] – R. Nozick, Philosophical Explanations, Harvard University Press, Cambridge MA 1981.

Oleksy [2006] – M. Oleksy, Sceptycyzm globalny a komunikacja. Czy Davidsonowski argument antysceptyczny jest zadowalający?, w druku, „Principia”, Kraków luty 2006.

Platon [1999] – Platon, Dialogi, t. II, tłum. W. Witwicki, Antyk, Kęty 1999.

Pollock [1986] – J. L. Pollock, Contemporary Theories of Knowledge, Rowman & Littlefield, Totowa 1986.

Quine [1993] – W. V. O. Quine, Trzy niezdeterminowania, tłum. B. Stanosz, w: Filozofia języka, Aletheia, Warszawa 1993.

Rorty [1998] – R. Rorty, Is Truth a Goal of Inquiry?, w: Truth and Progress. Philosophical Papers, vol. III, Cambridge University Press 1998.

Sosa [1994] – E. Sosa, Knowledge and Justification, t. 1-2, Dartmouth Publishing Company, Aldershot 1994.

Spinoza [1991] – B. Spinoza, Etyka, cz. II, tłum. I. Myślicki, Akme, Warszawa 1991.

Taylor [2001] – Ch. Taylor, Źródła podmiotowości, PWN, Warszawa 2001.

Woleński [2001] – J. Woleński, Epistemologia, t. 2, Aureus, Kraków 2001.