Niebo gwiaździste nad Królewcem a prawo moralne. Dyskusja Gadamera z estetyką Kanta wokół kwestii doświadczenia piękna i jego odniesienia do etyki
Main Article Content
Abstrakt
W artykule podejmuję dyskusję z odczytaniem przez Hansa-Georga Gadamera teorii estetycznej Immanuela Kanta. Zarzucił jej subiektywizację doświadczenia estetycznego, sprowadzając je do wolnej gry władz poznawczych podmiotu. W rezultacie zatracony został etyczny wymiar doświadczenia piękna, a wraz z tym pojęcia smaku, tak istotny w poprzedzającej dzieło Kanta tradycji europejskiego humanizmu. Ten zarzut Gadamera jest jednak nie do końca słuszny. Związek doświadczenia piękna z tym, co etyczne, zostaje u autora Krytyk zachowany, tyle że przybiera całkiem inną postać. Wolne „bezinteresowne” piękno przyrody (i ornamentów) współgra tu z „bezinteresownością” doświadczenia apodyktycznego prawa moralnego, które samo jest dla siebie racją. Podobnie też „zależne piękno” dzieła sztuki zasadzając się na wyobrażeniowym „rozszerzeniu” pojęć stanowi swego rodzaju apel do wymiaru etycznego w człowieku. W rezultacie związek estetyki z etyką nie tylko nie zostaje przez Kanta zerwany (lub zrelatywizowany), lecz jest na swój sposób zradykalizowany. Wydobycie struktury tego związku to główny temat analiz i rozważań w artykule.
Article Details
Numer
Dział
Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
Jak cytować
Bibliografia
Chmielowski F. (1993), Sztuka, sens, hermeneutyka. Filozofia sztuki H.-G. Gadamera, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Czakon D. (2013), Tradycja a rozumienie sztuki w filozofii Hansa-Georga Gadamera, „Estetyka i Krytyka” 30 (3): 11–24.
Dybel P. (2014), Gadamera myśl o sztuce, ASP w Gdańsku, Gdańsk.
Ehrenspeck Y. (1998), Versprechungen des Ästhetischen. Die Entstehung eines modernen Bildungsprojekts, Leske + Budrich, Opladen.
Früchtl J. (1996), Ästhetische Erfahrung und moralisches Urteil. Eine Rehabilitierung, Suhrkamp, Frankfurt am Main.
Gadamer H.-G. (1993), Prawda i metoda: zarys hermeneutyki filozoficznej, tłum. B. Baran, Inter Esse, Kraków.
Henrich D. (1992), Aesthetic Judgment and the Moral Image of the World: Studies in Kant, Stanford University Press, Stanford.
Kant I. (1964), Krytyka władzy sądzenia, tłum. J. Gałecki, PWN, Warszawa.
Kant I. (1994), Kritik der Urteilskraft, [w:] I. Kant, Werkausgabe, t. 10, Suhrkamp, Frankfurt am Main.