Zsekularyzować ascezę. Filozoficzna propozycja dobrego życia u Arnolda Gehlena
Article Sidebar
Main Article Content
Abstrakt
Praktyka ascezy jako możliwy element dobrego życia jest częstym przedmiotem dyskusji we współczesnych pracach filozoficznych (Foucault, Agamben, Sloterdijk). Celem artykułu jest analiza i krytyka wcześniejszej zachęty do ascezy sformułowanej przez konserwatywnego niemieckiego filozofa i socjologa, Arnolda Gehlena (1904-1976). Po przedstawieniu dziejów filozoficznego pojęcia „ascezy” scharakteryzowana zostaje propozycja Gehlena, który zachęca do aktualizacji i sekularyzacji ascezy jako utopijnej, ale ugruntowanej w założeniach antropologii filozoficznej, odpowiedzi na imperatywy społeczeństwa konsumpcyjnego. Analizuję zaproponowane przez niego rozróżnienie jej trzech form: stimulans, disciplina i sacrificium. Następnie poddaję krytyce tezę Gehlena, iż asceza nie została zsekularyzowana w świecie nowożytnym, pokazując, że pomija on fenomen „ascezy wewnątrzświatowej” opisany przez Maxa Webera i jego późniejszych komentatorów. W zakończeniu wskazuję na autorytarne i elitarystyczne rysy Gehlenowskiej interpretacji, sugerując alternatywne możliwości rozwinięcia jego propozycji.
Article Details
Numer
Dział
Teksty zaproponowane do naszego czasopisma nie powinny być nigdzie publikowane przed ukazaniem się w „Diametros”. Wraz z przesłaniem swojego utworu redakcji autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji czasopismo „Diametros” będzie stosowało licencję the Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.
Jak cytować
Bibliografia
Agamben G. (2013), The Highest Poverty: Monastic Rules and Form-of-Life, tłum. A. Kotsko, Stanford University Press, Stanford.
Bell D. (1994), Kulturowe sprzeczności kapitalizmu, tłum. S. Amsterdamski, PWN, Warszawa.
Delitz H. (2011), Arnold Gehlen, UVK, Konstanz.
Evdokimov P. (1996), Wieki życia duchowego: od Ojców Pustyni do naszych czasów, tłum. M. Tarnowska, Znak, Kraków.
Foucault M. (1995), Historia seksualności, tłum. B. Banasiak, T. Komendant, K. Matuszewski, Czytelnik, Warszawa.
Foucault M. (2000), Filozofi a, historia, polityka: wybór pism, tłum. D. Leszczyński, L. Rasiński, PWN, Warszawa-Wrocław.
Foucault M. (2012), Hermeneutyka podmiotu, tłum. M. Herer, PWN, Warszawa.
Gehlen A. (1980), Über Kants Persönlichkeit, [w:] A. Gehlen, Gesamtausgabe Bd. II: Philosophische Schriften (1933-1938), hrsg. L. Samson, Vittorio Klostermann, Frankfurt/M.
Gehlen A. (1995), O narodzinach wolności z wyobcowania, tłum. B. Markiewicz, [w:] Konserwatyzm. Projekt teoretyczny, B. Markiewicz (red.), Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, Goethe Institut, Warszawa.
Gehlen A. (2001), W kręgu antropologii i psychologii społecznej. Studia, tłum. K. Krzemieniowa, Czytelnik, Warszawa.
Gehlen A. (2017), Moralność i hipertrofia moralności. Etyka pluralistyczna, tłum. R. Michalski, J. Rolewski, E. Paczkowska-Łagowska, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń.
Harpham G.G. (1987), The Ascetic Imperative in Culture and Criticism, The University of Chicago Press, Chicago-London.
Jacyno M. (2007), Kultura indywidualizmu, PWN, Warszawa.
James W. (2011), Odmiany doświadczenia religijnego. Studium ludzkiej natury, tłum. J. Hempel, B. Baran, Aletheia, Warszawa.
Kant I. (2005), Metafizyka moralności, tłum. E. Nowak, PWN, Warszawa.
Maciuszko J. (2001), Asceza, [w:] Religia. Encyklopedia PWN, T. Gadacz, B. Milerski (red.), t. 1, PWN, Warszawa.
Makselon J. (1996), Psychologiczne aspekty ascezy, [w:] Asceza chrześcijańska. Materiały z sympozjum, J. Machniak (red.), Wydawnictwo Naukowe PAT, Kraków.
Michalski R. (2013), Homo defectus w kulturze późnej nowoczesności: geneza i ewolucja antropobiologii i teorii instytucji Arnolda Gehlena, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń.
Ortega y Gasset J. (1982), Bunt mas i inne pisma socjologiczne, tłum. P. Niklowicz, H. Woźniakowski, PWN, Warszawa.
Paczkowska-Łagowska E. (2012), O historyczności człowieka. Studia filozoficzne, Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk.
Scheler M. (1987), Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy, tłum. S. Czerniak, A. Węgrzecki, PWN, Warszawa.
Schopenhauer A. (2005), Świat jako wola i przedstawienie, tłum. J. Garewicz, t. II, PWN, Warszawa.
Sennett R. (2010), Kultura nowego kapitalizmu, tłum. G. Brzozowski, K. Osłowski, Muza, Warszawa.
Sloterdijk P. (2011), Kryształowy pałac. O filozoficzną teorię globalizacji, tłum. B. Cymbrowski, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa.
Sloterdijk P. (2014), Musisz życie swe odmienić: o antropotechnice, tłum. J. Janiszewski, PWN, Warszawa.
Sprondel W.M. (1971), Askese, [w:] Historisches Wörterbuch der Philosophie, hrsg. J. Ritter, Bd 1, Schwabe Verlag, Basel.
Thies Ch. (1997), Die Krise des Individuums. Zur Kritik der Moderne bei Adorno und Gehlen, Rowohlt, Reinbek bei Hamburg.
Weber (2011), Etyka protestancka i duch kapitalizmu, tłum. D. Lachowska, Wyd. UW, Warszawa.
Wójtowicz H. (1993), Asceza w hellenizmie, [w:] Wczesnochrześcijańska asceza: zagadnienia wybrane, F. Drączkowski, J. Pałucki (red.), RW KUL, Lublin.
Zimmer R. (2008) Moraliści europejscy: przewodnik, tłum. P. Graczyk, Prószyński i S-ka, Warszawa.