Numer specjalny: W sprawie wymogu etycznej oceny badań naukowych

Redakcja czasopisma Diametros serdecznie zaprasza zainteresowanych autorów do udziału w tematycznym numerze „W sprawie wymogu etycznej oceny badań naukowych”.

Termin zgłaszania prac: 28 lutego 2026

Redaktor prowadzący: Krzesimir Cholewa

Od pracowników naukowych, planujących badania „z udziałem ludzi” oczekuje się, że przedstawią swój projekt do oceny odpowiedniej komisji etycznej, którą w szczególnym przypadku eksperymentalnych badań medycznych musi być ustawowo ufundowana komisja bioetyczna, lecz dla wielu innych projektów będzie raczej – pozbawiona tak solidnych podstaw prawnych – opiniodawcza formacja, nazywana (nieco na wyrost) komisją ds. etyki badań naukowych. Z kolei od członków tak określanych (nie-bioetycznych) komisji, powołanych do oceny projektów badawczych, oczekuje się najpierw sprawdzenia, czy przedstawiony im projekt w ogóle wymaga jakiegoś rodzaju etycznej oceny (i to nie należącej do kompetencji komisji bioetycznej), a jeżeli tak, to również jej przeprowadzenia, ma się rozumieć według stosownych kryteriów.  Zarówno pracownicy naukowi, projektujący badania z udziałem ludzi, jak i członkowie uczelnianych komisji, opiniujących przedstawiane im projekty, mogą być szczerze zainteresowani jak najrzetelniejszym spełnieniem żywionych wobec nich oczekiwań. Z tym szczerym zaangażowaniem będzie się jednak wielokrotnie łączyć nie mniej poważne zakłopotanie. Jakie to właściwie badania naukowe, czy też w ogóle przedsięwzięcia poznawcze odbywają się „z udziałem ludzi”? Czy spośród projektów rozpatrywanych przez komisje „ogólne” wszystkie mają być oceniane w jednakowym trybie (w tym również z takim samym stopniem rygoryzmu), czy też ich ocena może jeszcze być zróżnicowana, np. bądź to pełna (full), bądź to uproszczona (exempt), zależnie od wiążącego się z nimi ryzyka?

Przedstawione tu w pierwszym zarysie, a także inne pojawiające się w ślad za nimi pytania w sprawie wymogu etycznej oceny badań naukowych nie mają oczywistych odpowiedzi – mogą sprawiać kłopot. Związane z nimi trudności warto uczynić przedmiotem gruntownej debaty. Redakcja Diametros chętnie udostępni swoje łamy wszystkim dyskutantom, którzy zechcą się do niej dołączyć, uczestnicząc w poświęconym jej (dostosowanym do reguł naszego czasopisma) specjalnym numerze, który chcielibyśmy wydać w 2026 roku.

Autorów zainteresowanych udziałem w tym przedsięwzięciu uprzejmie prosimy, aby możliwie wcześnie zapowiedzieli temat swojego artykułu, a sam jego tekst dostarczyli w terminie do 28 lutego 2026.

Wszelkie pytania lub zapowiedzi dotyczące numeru tematycznego prosimy kierować do redaktora prowadzącego – krzesimir.cholewa@uj.edu.pl

Proponowane teksty prosimy przesyłać poprzez platformę internetową po uprzednim zapoznaniu się z wytycznymi dla autorów.