Filozoficzne korzenie jednostki i osoby. Personalizm i indywidualizm wobec kantyzmu

Main Article Content

Zbigniew Ambrożewicz

Abstrakt

W artykule staram się dowieść, że kantyzm, który – jak uważam – stoi u podstaw współczesnego indywidualizmu, stał się też jednym z najważniejszych źródeł (bezpośrednim i pośrednim) personalizmu. Kantowski imperatyw kategoryczny może być, jak pokazuję, interpretowany zarówno w duchu mocno antyegotystycznym, jak też całkowicie indywidualistycznie. Pierwszy rodzaj interpretacji nie tylko przyczynił się do wyłonienia się licznych i zróżnicowanych personalizmów, ale zainspirował również wielu krytyków indywidualizmu. Drugi rodzaj interpretacji wraz z kantowskimi analizami podmiotu stał się istotnym czynnikiem sprzyjającym   konceptualizacji nowoczesnego indywidualizmu. Dowodzę, że jeśli chodzi o ujęcie osoby i jednostki ludzkiej, tradycja kantowska okazuje się pod wieloma względami bliska tomizmowi. Jak pokazuje referowany przeze mnie spór amerykańskich tomistów, tomistyczni personaliści odnaleźli w szeroko rozumianym kantyzmie problematykę, która uzupełniła pewne luki w scholastycznej spuściźnie, zwłaszcza w kwestiach antropologicznych, etycznych i społecznych.

Article Details

Dział

Artykuły

Biogram autora

Zbigniew Ambrożewicz

Zbigniew Ambrożewicz, dr filozofii
bez afiliacji
E-mail: maciopek89@poczta.onet.pl

Jak cytować

„Filozoficzne Korzenie Jednostki I Osoby. Personalizm I Indywidualizm Wobec Kantyzmu”. 2015. Diametros, nr 46 (grudzień): 1-29. https://doi.org/10.13153/diam.46.2015.834.

Bibliografia

Ambrożewicz [2010] – Z. Ambrożewicz, Od bikameralizmu do świadomości: próba archeologii wolności (na podstawie teorii Juliana Jaynesa), „Logos i Ethos” (2) 2010.

Bartnik [1995] – Cz. S. Bartnik, Personalizm, Lublin 1995.

Bierdiajew [2002] – M. Bierdiajew, Rozważania o egzystencji, tłum. H. Paprocki, Kęty 2002.

Bird [1999] – C. Bird, The Myth of Liberal Individualism, Cambridge 1999.

Bowne [1892] – B.P. Bowne, The Principles of Ethics, New York 1892.

Bowne [1921] – K.M. Bowne, An Intimate Portrait of Bowne, „The Personalist” 1921.

Damasio [2011] – A. Damasio, Jak umysł zyskał jaźń. Konstruowanie świadomego mózgu, tłum. N. Radomski, Poznań 2011.

Denett [1998] – D. Denett, Julian Jaynes’s Software Archeology, [w:] idem, Braichildren. Essays on Designings Minds, Cambridge Mass 1998.

Dębicki [2013] – J. Dębicki, Antropologia filozoficzna Gilberta de la Porrée a powstanie scholastycznej rzeźby wczesnogotyckiej, „Przegląd Filozoficzny” (1) 2013.

Gacka [1996] – Ks. B. Gacka, Personalizm amerykański, Lublin 1996.

Gacka [1999] – Ks. B. Gacka, Charles Bernard Renouvier (1815–1903), [w:] Ch. B. Renouvier, Personalizm, tłum. ks. B. Gacka i U. Paprocka-Piotrowska, Lublin 1999.

Galarowicz [1994] – J. Galarowicz, Człowiek jest osobą. Postawy antropologii filozoficznej Karola Wojtyły, Kraków 1994.

Gilson [1958] – E. Gilson, Duch filozofii średniowiecznej, tłum. J. Rybałt, Warszawa 1958.

Granat [1985] – W. Granat, Personalizm chrześcijański. Teologia osoby ludzkiej, Poznań 1985.

Hartmann [1999] – N. Hartmann, Osobowość [fragment z Ethik], tłum. Z. Zwoliński, [w:] N. Hartmann, D. von Hildebrand, Wypisy z „Etyki”, red. M. Grabowski, Toruń 1999.

Hazelrigg [2000] – L. Hazelrigg, Individualism, [w:] Encyclopedia of Sociology, vol. 2, red. E.F. Borgatta, R.J.V. Montgomery, New York 2000.

Jaynes [2000] – J. Jaynes, The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind, Boston 2000.

Jeffreys [2004] – D.S. Jeffreys, The Influence of Kant on Christian Theology: A Debate About Human Dignity and Christian Personalism, „Journal of Markets & Morality” 7 (2) 2004.

Kant [1953] – I. Kant, Uzasadnienie metafizyki moralności, tłum. M. Wartenberg, Warszawa 1953.

Kołakowski [1976] – L. Kołakowski, Główne nurty marksizmu, t. 1, Paryż 1976.

Kołakowski [1986] – L. Kołakowski, Kant i zagrożenie cywilizacji, [w:] L. Kołakowski, Czy diabeł może być zbawiony i 27 innych kazań, Londyn 1984.

Koszkało [2003] – M. Koszkało, Indywiduum i jednostkowienie. Analiza wybranych tekstów Jana Dunsa Szkota, Lublin 2003.

Kraynak [2004] – R.P. Kraynak, The Influence of Kant on Christian Theology: A Debate About Human Dignity and Christian Personalism. A Response to Derek S. Jeffreys, „Journal of Markets & Morality” 7 (2) 2004.

Krąpiec [2003] – M.A. Krąpiec, Osoba ludzka i błędy w jej rozumieniu, [w:] Błąd antropologiczny, red. A. Maryniarczyk, K. Stępień, Lublin 2003.

Laurent [1993] – A. Laurent, Histoire de l’individualisme, Presses Universitaires de France 1993.

Lukes [1984] – S. Lukes, Individualism, Oxford 1984.

Maistre de [1968] – J. de Maistre, O pochodzeniu społeczeństwa i stanie natury [fragment dzieła Etude sur la souveraineté] oraz O pochodzeniu i formach władzy [fragment dzieła Examen d’un ecrit de J.J. Rousseau de l’inégalité des conditions parmi les hommes], tłum. J. Trybusiewicz, [w:] J. Trybusiewicz, De Maistre, Warszawa 1968.

Maritain [1964] – J. Maritain, Moral Philosophy. An Historical and Critical Survey of the Great Systems, New York 1964.

Maritain [1965] – J. Maritain, Jednostka a osoba [fragment książki Trois réformateurs: Luther, Descartes, Rousseau, Paris 1925], tłum. T. Mrówczyński, [w:] Filozofia i socjologia XX wieku, cz. II, Warszawa 1965.

Maritain [1968] – J. Maritain, The Peasant of the Garonne: An Old Layman Questions Himself About the Present Time, New York 1968.

Maritain [1993] – J. Maritain, Człowiek i państwo, tłum. A. Grobler, Kraków 1993.

Maritain [1998] – J. Maritain, Osoba ludzka i społeczeństwo, [w:] idem, Pisma filozoficzne, tłum. J. Fenrychowa, Kraków 1988.

Maritain [2005] – J. Maritain, Nauka i mądrość, tłum. M. Reutt, Warszawa 2005.

Morris [2004] – C. Morris, The Discovery of the Individual. 1050–1200, Toronto 2004.

Mounier [1964] – E. Mounier, Wstęp do egzystencjalizmów, tłum. E. Krasnowolska, Kraków 1964.

Nowak-Juchacz [2002] – E. Nowak-Juchacz, Autonomia jako zasada etyczności. Kant, Fichte, Hegel, Wrocław 2002.

Renouvier [1999] – Ch. B. Renouvier, Personalizm, tłum. ks. B. Gacka i U. Paprocka-Piotrowska, Lublin 1999.

Schaub [1925] – E.L. Schaub, The Legacy of Kant, „The Monist” 35 (2) 1925.

Shanahan [1992] – D. Shanahan, Toward a Genealogy of Individualism, Amherst 1992.

Simmel [1975] – G. Simmel, Socjologia, tłum. M. Łukasiewicz, Warszawa 1975.

Simmel [2007] – G. Simmel, Dwie formy indywidualizmu, [w:] idem, Filozofia kultury. Wybór esejów, tłum. W. Kunicki, Kraków 2007.

Stern [1923] – W. Stern, Person und Sache, Bd. I, Ableitung und Grundlehre des kritischen Personnalismus, Leipzig 1923.

Środa [2003] – M. Środa, Indywidualizm i jego krytycy, Warszawa 2003.

Taylor [2001] – Ch. Taylor, Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej, tłum. zbiorowe, Warszawa 2001.

Tischner [1982] – J. Tischner, Myślenie według wartości, Kraków 1982.

Tocqueville [1996] – A. Tocqueville, O demokracji w Ameryce, t. 2, tłum. B. Janicka, M. Król, Kraków 1996.

Tokarczyk [1988] – R. Tokarczyk, Klasycy praw natury, Lublin 1988.

Wojtyła [1961] – Ks. Bp K. Wojtyła, Personalizm tomistyczny, „Znak” 5 (83) 1961.

Wojtyła [1985] – K. Wojtyła, Osoba i czyn, Kraków 1985.

Wojtyła [MO] – K. Wojtyła, Miłość i odpowiedzialność, URL = http://www.nonpossumus. pl/biblioteka/karol_wojtyla/milosc_i_odpowiedzialnosc/r1_1.php [22.10.20013].

Inne teksty tego samego autora