POLSKI    ENGLISH   

Internetowy Serwis Filozoficzny

przy┬áInstytucie Filozofii    Uniwersytetu Jagiello┼äskiego

|  Forum |  Literatura |  Linki |  Aktualno┼Ťci
 


 

[Do referatu Jerzego Gałkowskiego i Stanisława Gałkowskiego]

Martyna Moskaluk

Szanowni Panowie,

Dzi─Ökuj─Ö za niesamowicie cenny g┼éos w dyskusji nad etyk─ů nauczycieli. Szczeg├│ln─ů wag─Ö ma dla mnie wnikliwe przyjrzenie si─Ö neutralno┼Ťci ┼Ťwiatopogl─ůdowej, do kt├│rej odnosi┼éam si─Ö tak┼╝e w moim wyst─ůpieniu.

Zgadzam si─Ö z wypowiedziami dotycz─ůcymi relatywizmu. "(…) wychowawca, kt├│ry w swojej praktyce pedagogicznej usi┼éowa┼éby by─ç konsekwentnie neutralny wobec wszelkich mo┼╝liwych ┼Ťwiatopogl─ůd├│w, a wi─Öc powstrzymywa┼éby si─Ö od wyra┼║nej aprobaty jednego z nich i stara┼éby si─Ö zawsze wskazywa─ç na r├│wnie przekonywuj─ůce racje przemawiaj─ůce za konkurencyjnym normami i rozstrzygni─Öciami, de facto formowa┼éby dzieci w duchu sceptycyzmu i relatywizmu. A wi─Öc nie by┼éby neutralny." Niestety, nie cz─Östo spotykamy si─Ö z takim uj─Öciem problemu: przekaz nauczyciela, kt├│rego postaw─Ö mo┼╝na nazwa─ç sceptycyzmem, czy nawet┬á agnostycyzmem co do warto┼Ťci, nie jest przekazem oboj─Ötnym. Nie tylko s┼éowami, ale przede wszystkim postaw─ů komunikuje pewien ┼Ťwiatopogl─ůd.

W ostatnich dniach powr├│ci┼éa sprawa skargi pa┼ästwa Grzelak├│w do Trybuna┼éu w Strasburgu odno┼Ťnie dyskryminowania ich syna z powodu nieucz─Öszczania na lekcje religii (adnotacja na ┼Ťwiadectwie szkolnym, brak opieki w czasie lekcji religii, szykany ze strony koleg├│w, konieczno┼Ť─ç zmiany szko┼éy) oraz braku zapewnienia mu ucz─Öszczania na lekcje etyki. Pretensje te wspar┼éa Helsi┼äska Fundacja Praw Cz┼éowieka. W bie┼╝─ůcym tygodniu Trybuna┼é uzna┼é, i┼╝ brak lekcji etyki narusza Europejsk─ů Konwencj─Ö Praw Cz┼éowieka i Podstawowych Wolno┼Ťci. Minister edukacji Katarzyna Hall przypomnia┼éa o prawie ka┼╝dego ucznia do ucz─Öszczania na lekcj─Ö etyki, tak jak religii innych wyzna┼ä. Skarga rodzic├│w wydaje mi si─Ö o tyle s┼éuszna, o ile wyst─Öpowali oni o zorganizowanie takich lekcji – wtedy wed┼éug prawa samorz─ůd terytorialny ma obowi─ůzek ich organizacji. Hall podkre┼Ťli┼éa, i┼╝ ┬áje┼Ťli ilo┼Ť─ç uczni├│w – przyk┼éadowo w ca┼éej szkole – jest ma┼éa, nale┼╝y zorganizowa─ç lekcje mi─Ödzyszkolne. Zastanawia mnie kwesta wykonywalno┼Ťci takiego wymogu i to, ile os├│b faktycznie zdecydowa┼éoby si─Ö posy┼éa─ç dzieci na, jak dotychczas nieobowi─ůzkowe, lekcje etyki odbywaj─ůce si─Ö poza szko┼é─ů lub poza czasem szkolnym. Trybuna┼é mo┼╝e stwierdzi─ç fakt, i┼╝ brak etyki w szkole narusza prawo. Mo┼╝emy wszyscy si─Ö z tym zgodzi─ç. Jednak przechodz─ůc na grunt praktyczny, trudno jest o logistyczne rozwi─ůzanie tej kwestii. W gr─Ö wchodz─ů finanse, sprawa zatrudnienie nauczycieli. Nieproporcjonalna wydaje si─Ö by─ç z jednej strony ┼éatwo┼Ť─ç, z jak─ů formu┼éuje si─Ö wymogi, z drugiej – realistyczna ocena pomocy konkretnym samorz─ůdom terytorialnym w realizacji tych┼╝e. Jak, dla przyk┼éadu, rozwi─ůza─ç problem jednego ┬ániewierz─ůcego ucznia w szkole organizuj─ůcej lekcje religii, kt├│ra znajduje si─Ö w ma┼éej miejscowo┼Ťci. Zatrudnienie nauczyciela przedmiotu dla jednego ucznia nie wchodzi w gr─Ö. Poniewa┼╝ nie ma obowi─ůzku ucz─Öszczania na lekcj─Ö religii, konieczne jest zagospodarowanie uczniowi przypadaj─ůcego na ni─ů czasu w postaci, przyk┼éadowo, zaj─Ö─ç w ┼Ťwietlicy. I na tym polu s┼éuszne zdaj─ů si─Ö by─ç pretensje z 2002 roku. Nieuprawnione jest jednak, wed┼éug mnie, do czego odnosi si─Ö dygresja Pan├│w zamieszczona na ko┼äcu wyst─ůpienia, roszczenie co do traktowania etyki jako ekwiwalentu religii. Syn skar┼╝─ůcych – pa┼ästwa Grzelak├│w musia┼éby mie─ç do wyboru alternatywne etyki (dodajmy – do wyboru rodzic├│w), kt├│rych nauczanie osi─ůga┼éoby zadowalaj─ůcy poziom. Jak Panowie pisz─ů: "Cz─Östo popadamy w rodzaj sokratejskiego z┼éudzenia - przekonania, i┼╝ etyka, wiedza teoretyczna, przekszta┼éca si─Ö automatycznie w moralno┼Ť─ç."

┬áCzy w takiej skardze nie ukrywa si─Ö poniek─ůd przekonanie o tym, ┼╝e 1) nauczanie katechezy jest zawsze skutecznym uzupe┼énieniem/zamiennikiem wychowania religijnego wynoszonego z domu, 2) nauczenie katechezy jest formacj─ů moraln─ů? W przypadku pierwszego za┼éo┼╝enia, przes┼éank─ů wniesionej skargi okazuje si─Ö by─ç przekonanie, i┼╝ szko┼éa poprzez lekcje etyki jest w stanie uformowa─ç nasze dzieci moralnie, czy te┼╝ da─ç im mo┼╝liwo┼Ť─ç wyboru przez sam─ů prezentacj─Ö wielu system├│w etycznych. W przypadku drugiego mamy do czynienia z pomini─Öciem podstawowej r├│┼╝nicy cel├│w nauczania religii oraz etyki. Jak wielokrotnie podkre┼Ťla┼é w swoich dzie┼éach wybitny filozof wsp├│┼éczesny Max Scheler: celem ka┼╝dej religii jest zbawienie, wi─Öc nauczanie religii polega na prezentacji, obja┼Ťnianiu, dyskusji dotycz─ůcej podstawowych prawd zbawczych, kt├│re wp┼éywaj─ů w spos├│b istotny na ┼╝ycie cz┼éowieka; nie za┼Ť na przedk┼éadaniu systemu moralnego zawartego w wyznaniu.


powr├│t
 
webmaster © jotka