POLSKI    ENGLISH   

Internetowy Serwis Filozoficzny

przy┬áInstytucie Filozofii    Uniwersytetu Jagiello┼äskiego

|  Forum |  Literatura |  Linki |  Aktualno┼Ťci
 


 

W odpowiedzi Pani dr Marcie Szabat

Barbara Chyrowicz 

Zaczn─Ö mo┼╝e od przyk┼éadu z moich zaj─Ö─ç. W trakcie prowadzenia konwersatorium z etyki najpierw przedstawiam studentom r├│┼╝ne rodzaje argumentacji w etyce, a nast─Öpnie proponuj─Ö, by ka┼╝dy przedstawi┼é interesuj─ůcy go problem wykorzystuj─ůc poznane sposoby argumentacji - uzasadniaj─ůc przy ich pomocy w┼éasne stanowisko. Zdarzy┼éo mi si─Ö w trakcie tych zaj─Ö─ç, ┼╝e jeden ze student├│w stwierdzi┼é, ┼╝e ma "dziwne pogl─ůdy", poniewa┼╝ nie s─ů one akceptowane przez wi─Ökszo┼Ť─ç, w tym przeze mnie. W tym momencie dyskusja potoczy┼éa si─Ö zupe┼énie innym ni┼╝ planowany przez studenta torem. Zamiast zastanawia─ç si─Ö nad merytorycznym problemem wybranym przez studenta, zacz─Öli┼Ťmy dyskutowa─ç na temat "dziwno┼Ťci" problem├│w. Co stara┼éam si─Ö w tej dyskusji powiedzie─ç? Najpierw, ┼╝e nale┼╝a┼éoby raczej m├│wi─ç: "takie s─ů moje pogl─ůdy", a nie: "moje pogl─ůdy s─ů dziwne", poniewa┼╝ nazywaj─ůc je "dziwnymi" w jakim┼Ť sensie ju┼╝ je deprecjonujemy, a po wt├│re, ┼╝e to co my┼Ťl─Ö, nie ma w tym miejscu nic do rzeczy - podobnie to, co my┼Ťl─ů inni. Problem w tym raczej, ┼╝eby umie─ç uzasadni─ç w┼éasne przekonania moralne. S─ůdz─Ö, ┼╝e wymaga tego szacunek dla samego siebie.┬á Nieumiej─Ötno┼Ť─ç uzasadnienia w┼éasnych pogl─ůd├│w rodzi cz─Östo agresj─Ö w stosunku do drugich, poniewa┼╝ ich zarzuty bywaj─ů z g├│ry odczytywane jako "atak". Z chwil─ů kiedy podejmiemy rzetelny trud uzasadnienia w┼éasnych pogl─ůd├│w, istnieje szansa na to, ┼╝e uszanujemy r├│wnie┼╝ trud, jaki podejmuj─ů w tym wzgl─Ödzie inni. Dlaczego wspominam powy┼╝sze zdarzenie? Poniewa┼╝ - dok┼éadnie tak jak Pani pisze - studenci oczekuj─ů tolerancji i r├│┼╝norodno┼Ťci, ale oczekuj─ů r├│wnie┼╝, a mo┼╝e przede wszystkim szacunku dla w┼éasnych pogl─ůd├│w i wyk┼éadowca jest im to winien nawet w├│wczas, je┼Ťli nie ma co liczy─ç na reakcj─Ö zwrotn─ů. Mo┼╝na by powiedzie─ç, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie oznacza tolerancja, ale tolerancja jest dzisiaj rozumiana r├│┼╝norako, w tym i w spos├│b, w kt├│ry mia┼éaby wymaga─ç akceptowania wszelkich pogl─ůd├│w. Nie s─ůdz─Ö, ┼╝eby szacunek dla "inno┼Ťci" m├│g┼é polega─ç na jej akceptowaniu, przeciwnie: podejmuj─ůc rzeczowy dyskurs z pogl─ůdami, kt├│re uznaj─Ö za b┼é─Ödne szanuj─Ö adwersarza w dyskusji, tak┼╝e studenta. Uznaj─Ö, ┼╝e warte s─ů one dyskusji, ┼╝e nale┼╝y si─Ö nad nimi zatrzyma─ç, ┼╝e ich absolutnie nie lekcewa┼╝─Ö. "Kokietowanie" student├│w i udawanie, ┼╝e w┼éa┼Ťciwe wszystko jedno co my┼Ťl─ů uznaj─Ö za bezsensowne.

Mo┼╝na oczywi┼Ťcie zrezygnowa─ç z ujawniania studentom w┼éasnej opcji w dyskusji. Tylko czy to zawsze uczciwe?┬á Odnosz─Ö wra┼╝enie, ┼╝e studenci nie oczekuj─ů od wyk┼éadowcy, ┼╝e nie b─Ödzie zajmowa┼é ┼╝adnego stanowiska - oczekuj─ů, ┼╝e potraktuje powa┼╝nie ich w┼éasne pogl─ůdy szczeg├│lnie wtedy, kiedy s─ů inne.

R├│┼╝ne wnioski - tak┼╝e wtedy, gdy w gr─Ö wchodz─ů s─ůdy praktyczne - uzale┼╝nione s─ů od przyj─Öcia w punkcie wyj┼Ťcie r├│┼╝nych przes┼éanek. S─ůdz─Ö, ┼╝e interesuj─ůce jest nie to, dlaczego mamy r├│┼╝ne pogl─ůdy etyczne, ale dlaczego s─ů one r├│┼╝ne. My┼Ťl─Ö st─ůd, ┼╝e fundamentalne znaczenie dla zachowania obiektywizmu w prezentowaniu konkurencyjnych pogl─ůd├│w ma odwo┼éywanie si─Ö do ich genezy, do przyjmowanych opcji o charakterze fundamentalnym. Mo┼╝e i nie doprowadzi to do wzajemnego uznania odmiennych racji, ale na pewno do ich zrozumienia.

To zabrzmi paradoksalnie - ale wyk┼éadowca etyki, z kt├│rym student si─Ö merytorycznie nie zgadza, mo┼╝e si─Ö sta─ç dla┼ä nie tylko autorytetem epistemicznym, ale i moralnym. Epistemicznym wtedy, kiedy rzetelnie przedstawi aktualny stan dyskusji i nie b─Ödzie unika┼é trudnych temat├│w, moralnym - pewnie nie ze wzgl─Ödu na to co my┼Ťli, ale na spos├│b, w jaki podejmuje moralny dyskurs.

Odnosz─Ö st─ůd wra┼╝enie, ┼╝e nie ka┼╝dy nadaje si─Ö na nauczyciela etyki, a przynajmniej do prowadzenia zaj─Ö─ç z etyki normatywnej. Zakompleksiony, sfrustrowany, nieposiadaj─ůcy jako┼Ť skrystalizowanych pogl─ůd├│w moralnych wyk┼éadowca mo┼╝e bardzo ┼éatwo przerzuca─ç swoje problemy na student├│w.┬á Dodam jeszcze, ┼╝e mam nadziej─Ö rozwin─ů─ç jeszcze m├│j konferencyjny referat, tak┼╝e ostatni akapit, je┼Ťli PT Naczelny Diametrosa oka┼╝e mi cierpliwo┼Ť─ç.


powr├│t
 
webmaster © jotka