POLSKI    ENGLISH   

Internetowy Serwis Filozoficzny

przy┬áInstytucie Filozofii    Uniwersytetu Jagiello┼äskiego

|  Forum |  Literatura |  Linki |  Aktualno┼Ťci
 


 

W odpowiedzi mgr Hannie Schudy

Barbara Chyrowicz

Kontekst, w jakim Bernard Gert por├│wnuje znajomo┼Ť─ç moralno┼Ťci do znajomo┼Ťci regu┼é gramatycznych rodzimego j─Özyka nie jest - jak s─ůdz─Ö - ani wyra┼║nym ani te┼╝ po┼Ťrednim nawi─ůzaniem do dw├│ch p┼éaszczyzn my┼Ťlenia moralnego Hare’a. Gert wprowadza to por├│wnanie zastanawiaj─ůc si─Ö nad mo┼╝liwo┼Ťci─ů zdefiniowania moralno┼Ťci. Zauwa┼╝a, ┼╝e zapytani o to, czy wiemy, czym jest moralno┼Ť─ç, odpowiadamy bez namys┼éu, ┼╝e doskonale o tym wiemy, kiedy jednak zostajemy poproszeni o jej zdefiniowanie, zwykle zaczynamy: "Moralno┼Ť─ç to ..." - i okazuje si─Ö, ┼╝e dalej mamy problem ... Moralno┼Ť─ç niezwykle trudno jest zdefiniowa─ç. Je┼Ťli jej znajomo┼Ť─ç mia┼éaby nam towarzyszy─ç w podobny spos├│b jak znajomo┼Ť─ç regu┼é rodzimego j─Özyka, by┼éyby przez nas poznawane intuicyjnie. Mam jednak wra┼╝enie, ┼╝e nie jest to dok┼éadnie to samo, co ma na my┼Ťli Hare kiedy pisze o "p┼éaszczy┼║nie my┼Ťlenia intuicyjnego". Hare ju┼╝ na p┼éaszczy┼║nie my┼Ťlenia intuicyjnego wprowadza uniwersalne zasady, z tym, ┼╝e s─ů one na du┼╝ym stopniu og├│lno┼Ťci. Jednym s┼éowem: za odwo┼éaniem si─Ö obu autor├│w do intuicji nie kryje si─Ö tutaj ta sama idea. S─ůdz─Ö te┼╝, ┼╝e my┼Ťlenie Gerta by┼éoby tutaj podobne raczej do wymienianej przez Marcusa Singera moralno┼Ťci osobistej i racjonalnej. Ta pierwsza to posiadane przez nas przekonanie moralne, druga odnosi si─Ö do pr├│by ich zracjonalizowania.

My┼Ťl─Ö, ┼╝e nauczyciel etyki - szczeg├│lnie na poziomie akademickim - jest najpierw i przede wszystkim nauczycielem, czyli - jak to Pani uj─Ö┼éa - powinien najpierw i przede wszystkim uczy─ç "my┼Ťlenia moralnego". Powinien mie─ç r├│wnie┼╝ ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e ze wzgl─Ödu na przekazywane tre┼Ťci mo┼╝e, przynajmniej wzgl─Ödem niekt├│rych student├│w, pe┼éni─ç zarazem funkcj─Ö wychowawcy, ale nie powinien preferowa─ç tej funkcji. Dlaczego?

Poniewa┼╝ kiedy nastawi si─Ö na funkcj─Ö formacyjn─ů, w wyk┼éadzie m├│g┼éby nie tyle koncentrowa─ç si─Ö na przekazie etyki jako teorii moralno┼Ťci, co na przekonywaniu student├│w do przyj─Öcia w┼éasnych, uznawanych za s┼éuszne pogl─ůd├│w moralnych. Oczywi┼Ťcie dotyczy┼éoby to okre┼Ťlonych temat├│w. M├│g┼éby te┼╝ mie─ç tendencj─Ö do pomijania przedstawiania pogl─ůd├│w i argument├│w, z kt├│rymi si─Ö nie zgadza, a powinien!!!! Funkcja wychowawcy jest niejako w tle, ostatecznie to studenci b─Öd─ů decydowali o tym, czy nauczyciel etyki b─Ödzie tego rodzaju funkcj─Ö wobec nich pe┼éni┼é. Od nauczyciela etyki oczekuj─Ö rzetelnego przedstawienia wiedzy, od wychowawcy pomocy w realizowaniu moralnych idea┼é├│w. To jednak dwa r├│┼╝ne cele.

Przedstawianie tre┼Ťci natury moralnej: pogl─ůd├│w, argument├│w, etc. to swoistego rodzaju "apel do wolno┼Ťci". Mog─Ö przekazywa─ç okre┼Ťlony system warto┼Ťci i broni─ůcych je norm, ale to od s┼éuchacza zale┼╝y, czy stan─ů si─Ö one dla niego egzystencjalnie wa┼╝ne, zinternalizowane. Je┼Ťli tak, to jako┼Ť wprowadzi je we w┼éasne ┼╝ycie, je┼Ťli nie - przekazana na wyk┼éadzie wiedza z zakresu etyki b─Ödzie mia┼éa dla┼ä podobne znaczenie jak wiedza np. z geografii czy historii. Uznanie norm za s┼éuszne wi─ů┼╝e si─Ö z motywacj─ů - prosz─Ö jednak zauwa┼╝y─ç, ┼╝e motywacja to jedno, a akrasia to drugie. Problem sk─ůdin─ůd ciekawy - ciekawie pisze o nim np. Donald Davidson - How is Weakness of the Will Possible?

Prosz─Ö zauwa┼╝y─ç, ┼╝e problem motywacji mo┼╝na w etyce traktowa─ç tak jak wszelkie inne problemy, czyli mo┼╝na np. zaproponowa─ç wyk┼éad nt. motywacji. S─ůdz─Ö jednak, ┼╝e nie o to chodzi w Pani pytaniu. Na poziomie wyk┼éadu akademickiego przekonuj─ůca argumentacja staje si─Ö zarazem najlepszym sposobem motywacji. Je┼Ťli student uzna t─Ö argumentacj─Ö za przekonuj─ůc─ů, to b─Ödzie to jego przekonanie, czyli w ┼╝aden spos├│b nie zostanie naruszona jego wolno┼Ť─ç. Nauczyciel etyki ma podawa─ç racjonalne argumenty. Wychowawca mo┼╝e sobie pozwoli─ç na znacznie wi─Öcej, np. na perswadowanie, odwo┼éywanie si─Ö do do┼Ťwiadcze┼ä, uczu─ç, etc.


powr├│t
 
webmaster © jotka