POLSKI    ENGLISH   

Internetowy Serwis Filozoficzny

przy┬áInstytucie Filozofii    Uniwersytetu Jagiello┼äskiego

|  Forum |  Literatura |  Linki |  Aktualno┼Ťci
 


 

[Głos w sprawie referatu Marka Pyki]

Hanna Schudy

Szanowny Panie Doktorze

Zgadzam si─Ö z Panem, i┼╝ zagadnienie realizacji norm moralnych, podj─Öcia dzia┼éania zgodnego z normami stanowi jeden z trudniejszych punkt├│w w etyce. W dziedzinie etyki normatywnej kwestia praktyki odgrywa kluczow─ů rol─Ö przynajmniej w dwojaki spos├│b. Zar├│wno ze wzgl─Ödu na rzeczywiste problemy, dla kt├│rych normy moralne maj─ů by─ç powo┼éane, jak i na realizacj─Ö tych┼╝e norm w konkretnej sytuacji. Etyka normatywna jest co prawda dyscyplin─ů, na gruncie kt├│rej w odwo┼éaniu do przyj─Ötej metaetyki formu┼éujemy normy moralne. Celem nie jest jednak samo stworzenie katalogu norm moralnych, ale dzia┼éanie. Orientowanie podmiot├│w poprzez normy do dzia┼éania stanowi w moim odczuciu punkt centralny etyki. Zastanawiam si─Ö jednak, czy jest to zadanie, z kt├│rym sama etyka mo┼╝e sobie poradzi─ç? Oczywi┼Ťcie z punktu widzenia etyki nie mo┼╝e by─ç oboj─Ötne, czy dzia┼éanie ostatecznie zostanie podj─Öte. Projekt internalistyczny przyjmuje nawet, i┼╝ ┼Ťwiadomo┼Ť─ç normy wi─ů┼╝e si─Ö jednocze┼Ťnie z motywacj─ů do dzia┼éania. Badania empiryczne a nawet codzienna obserwacja ┼╝ycia dostarczaj─ů nam jednak wielu dowod├│w na to, ┼╝e ludzie s─ů niekonsekwentni zar├│wno w swoich przekonaniach jak i czynach.

Zgadzam si─Ö z Panem, i┼╝ etyka "musi mie─ç zdolno┼Ť─ç i moc rzeczywistego kszta┼étowania i normowania ludzkiej praktyki, ┼╝ycia jednostkowego i spo┼éecznego. Je┼╝eli ta w┼éasno┼Ť─ç zostanie utracona z pola widzenia, teoria etyczna mo┼╝e sta─ç si─Ö tylko sztuk─ů dla sztuki, abstrakcyjn─ů "gr─ů szklanych paciork├│w", i to tak─ů, kt├│ra - w odr├│┼╝nieniu od rozgrywek sportowych - nie wzbudza spo┼éecznego zainteresowania".

W celu zwi─Ökszenia szansy na realizacj─Ö idealnych norm moralnych, w ramach etyki, szczeg├│lnie na poziomie etyki normatywnej, podejmowane s─ů pr├│by wypracowywania katalog├│w zasad praktycznych odnosz─ůcych si─Ö do okre┼Ťlonych okoliczno┼Ťci, w kt├│rych normy te mia┼éyby by─ç stosowane. Bierze si─Ö tak┼╝e pod uwag─Ö przyj─Öte w danej spo┼éeczno┼Ťci wyobra┼╝enia dotycz─ůce warto┼Ťci okre┼Ťlonej klasy przedmiot├│w i zachowa┼ä. Dzi─Öki takiej "odci─ů┼╝aj─ůcej" funkcji norm praktycznych, mo┼╝na oczekiwa─ç, ┼╝e podmioty realne podejm─ů dzia┼éanie ze wzgl─Ödu na okre┼Ťlone normy. Zyskujemy bowiem pewne praktyczne wskaz├│wki, w jaki spos├│b mo┼╝na realizowa─ç normy moralne poziomu idealnego jak chocia┼╝by bezstronno┼Ť─ç, r├│wne poszanowanie interes├│w itp. Innymi s┼éowy, dzi─Öki normom praktycznym wy┼éuszczony zostaje sens og├│lnych zasad".

Niemniej nie oznacza to, ┼╝e dzia┼éanie zostanie podj─Öte. Je┼╝eli nawet jaka┼Ť teoria zawiera w sobie aspekt praktyczny, formu┼éuje normy, kt├│rych mo┼╝na by naucza─ç, oraz normy, kt├│re da┼éoby si─Ö w konkretnych sytuacjach zastosowa─ç, nie mamy pewno┼Ťci, ┼╝e podmioty rzeczywi┼Ťcie zaanga┼╝uj─ů si─Ö w dzia┼éanie mog─ůce w efekcie przynie┼Ť─ç popraw─Ö realnie istniej─ůcych praktyk. W jaki zatem spos├│b etyka mo┼╝e kszta┼étowa─ç rzeczywiste post─Öpowanie ludzi? Innymi s┼éowy, w jaki spos├│b sama etyka mo┼╝e przyczyni─ç si─Ö do tego, ┼╝e podmioty b─Öd─ů mia┼éy racj─Ö do dzia┼éania?

Problem dzia┼éania nie jest jednak jedyny, poniewa┼╝ istotn─ů kwesti─ů jest r├│wnie┼╝ to, ┼╝e podmiot w og├│le potrafi dostrzega─ç problemy moralne i opracowywa─ç dla nich strategi─Ö dzia┼éania, kt├│r─ů mog─ů stanowi─ç w┼éa┼Ťnie normy praktyczne. Dlatego w pierwszej kolejno┼Ťci tak istotna wydaje si─Ö kompetencja jak─ů jest:

"W┼éa┼Ťciwe rozwini─Öta i ukszta┼étowana zdolno┼Ť─ç formu┼éowania s─ůd├│w praktycznych" kt├│ra "stanowi istotne uzupe┼énienie wiedzy w ka┼╝dym zawodzie" czy te┼╝ umiej─Ötno┼Ť─ç,"ca┼éo┼Ťciowej oceny ludzkiego dzia┼éania, zar├│wno w aspektach moralnych, jak i pozamoralnych".

Moja w─ůtpliwo┼Ť─ç dotyczy jednak kwestii, czy wykszta┼écanie kompetencji moralnych, motywowanie do dzia┼éania jest zadaniem dla samej etyki? Wspomina Pan w swoim referacie Hansa Jonasa. W pracy Zasada Odpowiedzialno┼Ťci Jonas dochodzi do podobnych wniosk├│w. Zdaje on sobie spraw─Ö z problemu motywacji, jaki wyst─Öpuje mi─Ödzy poziomem norm a dzia┼éania, dlatego to za jedn─ů z pierwszych zasad etyki odpowiedzialno┼Ťci uwa┼╝a obowi─ůzek do wychowania cz┼éowieka tak, aby m├│g┼é sprosta─ç zadaniom, jakie stawia przed nim cywilizacja technologiczna. Nawo┼éuje on r├│wnie┼╝ do wykszta┼écania w podmiocie "uczucia odpowiedzialno┼Ťci", kt├│re mia┼éoby zwi─Ökszy─ç szans─Ö realizacji norm moralnych. Paradoksalnie zatem na gruncie etyki formu┼éowane s─ů normy, kt├│re zaleca┼éyby wychowanie podmiotu, aby m├│g┼é w og├│le podj─ů─ç dzia┼éanie ze wzgl─Ödu na te normy. Czy zatem zadanie etyki mia┼éoby si─Ö ogranicza─ç do tego, ┼╝e nakazuje wykszta┼écenie kompetencji, kt├│re dopiero umo┼╝liwi┼éyby realizacj─Ö w┼éa┼Ťciwych norm? Zgadzam si─Ö z Jonasem, jak r├│wnie┼╝ z tym, o czym Pan pisze w swoim referacie. Mimo to, nie wiem do kogo ma nale┼╝e─ç zadanie motywowania podmiot├│w do my┼Ťlenia moralnego, kszta┼étowania umiej─Ötno┼Ťci formu┼éowania norm ze wzgl─Ödu na dane okoliczno┼Ťci jak i, co najwa┼╝niejsze, do kogo ma nale┼╝e─ç rola motywowania podmiot├│w do dzia┼éania. W tym miejscu na pomoc przychodzi mi tylko wiedza, ┼╝e ostatecznie etyka to nie tylko metaetyka i etyka normatywna, ale tak┼╝e antropologia, socjologia, psychologia nauka o wychowaniu itd.


powr├│t
 
webmaster © jotka