POLSKI    ENGLISH   

Internetowy Serwis Filozoficzny

przy┬áInstytucie Filozofii    Uniwersytetu Jagiello┼äskiego

|  Forum |  Literatura |  Linki |  Aktualno┼Ťci
 


 

[Głos w sprawie referatu Anny Lewickiej-Strzałeckiej]

Hanna Schudy

Szanowna Pani Profesor

Referat Sp├│r o kszta┼ét etycznej edukacji menad┼╝er├│w porusza w moim rozumieniu kwestie teoretyczne jak i praktyczne, kt├│re nawi─ůzuj─ů do problematyki etyki ┼Ťrodowiskowej, a raczej ca┼éego zaplecza ekologiczno-spo┼éecznego wi─ů┼╝─ůcego si─Ö z nowym wymiarem odpowiedzialno┼Ťci za dzia┼éania w tej domenie. Moje pytanie i komentarze dotycz─ů oczywi┼Ťcie zagadnie┼ä omawianych przez Pani─ů, traktuj─Ö jednak t─Ö problematyk─Ö z szerszej perspektywy. Co do powi─ůza┼ä etyki menad┼╝er├│w i etyki ┼Ťrodowiskowej punktami zbie┼╝nymi wydaj─ů mi si─Ö zar├│wno kwestia zwi─Ökszonej mo┼╝liwo┼Ťci dzia┼éania wsp├│┼éczesnych korporacji na sytuacj─Ö spo┼éeczn─ů w wymiarze globalnym jak i kreowanie styl├│w konsumpcji, co ma oczywi┼Ťcie wp┼éyw na korzystanie z zasob├│w naturalnych. Etyka menad┼╝erska stanowi r├│wnie┼╝ reakcj─Ö, jak sama Pani pisze, na „wielkie przekr─Öty’ w biznesie” podobnie jak etyka ┼Ťrodowiskowa stanowi odpowied┼║ na „przekr─Öty” jakie towarzyszy┼éy katastrofom ekologicznym takim jak awaria elektrowni w Czarnobylu, stosowanie DDT, czy obecnie wyciek ropy z tankowca BP. Proponuje si─Ö, aby zmieni─ç postawy wobec ┼Ťrodowiska przyrodniczego, wobec zasob├│w naturalnych czy przysz┼éych pokole┼ä. Zmiana tych postaw mia┼éaby mie─ç oparcie w teorii etycznej sugeruj─ůcej normy moralne w kontek┼Ťcie problem├│w ekologicznych, kt├│re przecie┼╝ wi─ů┼╝─ů si─Ö z problemami ekonomicznymi, zarz─ůdzaniem dobrami, zasobami naturalnymi.

Zwraca si─Ö r├│wnie┼╝ uwag─Ö na potrzeb─Ö kszta┼écenia w kontek┼Ťcie etyki in┼╝ynier├│w, planist├│w decyduj─ůcych zar├│wno o finansach jak i ochronie ┼Ťrodowiska. Na gruncie nauczania akademickiego takich zawod├│w jak in┼╝ynieria ┼Ťrodowiska zagadnienia etyczne r├│wnie┼╝ traktuje si─Ö jako niezale┼╝ne, niezwi─ůzane z przedmiotem, natomiast ewentualne zaj─Öcia z etyki ze wzgl─Ödu na szablonowy charakter i niedostosowanie ich do potrzeb okre┼Ťlonej dziedziny grup zawodowych powoduje, ┼╝e problematyka ta jest nie tyle nie wdra┼╝ana, ale przeciwnie - bagatelizowana i lekcewa┼╝ona. W kontek┼Ťcie etyki menad┼╝erskiej jak i ┼Ťrodowiskowej pojawia si─Ö r├│wnie┼╝ problem sensowno┼Ťci nauczania, doros┼éych w ko┼äcu ludzi, etyki i norm praktycznych. Wydaje si─Ö bowiem, ┼╝e na tym etapie podmiot jest ju┼╝ wykszta┼écony. Trudno te┼╝ spodziewa─ç si─Ö korelacji mi─Ödzy oddzia┼éywaniem etycznej edukacji in┼╝ynier├│w a ich dzia┼éaniem. Wykszta┼écenie umiej─Ötno┼Ťci my┼Ťlenia moralnego w kategoriach metaetycznych i normatywnych musi si─Ö rzeczywi┼Ťcie odby─ç du┼╝o wcze┼Ťniej, nie oznacza to jednak, ┼╝e tego rodzaju kompetencje b─Öd─ů si─Ö wi─ůza┼éy z jednoczesnym zmotywowaniem do dzia┼éania ze wzgl─Ödu na te normy.

W obliczu problem├│w takich jak (1) m┼éody charakter samej dyscypliny etyki menad┼╝erskiej i ┼Ťrodowiskowej, (2) sama problematyka praktyczna, czyli cywilizacja technologiczna, problematyka ekologiczna, wp┼éyw korporacji na sytuacj─Ö globaln─ů, a z drogiej strony (3) realny negatywny wp┼éyw dzia┼éa┼ä, czy to w zakresie ekonomii czy zarz─ůdzania ┼Ťrodowiskiem, na ┼╝ycie innych ludzi, wydaje si─Ö, ┼╝e „instytucjonalizacja moralno┼Ťci w dzia┼éalno┼Ťci gospodarczej”, o kt├│rej Pani pisze, mo┼╝e „wp┼éyn─ů─ç na efektywno┼Ť─ç tej dzia┼éalno┼Ťci, a z drugiej legitymizowa─ç j─ů w oczach opinii publicznej”. Wydaje si─Ö zatem, i┼╝ akcent pada tutaj przede wszystkim na konsekwencje, jakie mo┼╝e powodowa─ç implementacja owej „zinstytucjonalizowanej moralno┼Ťci”. Cel podstawowy etyki menad┼╝erskiej jak i ┼Ťrodowiskowej jest w pierwszej kolejno┼Ťci celem praktycznym. Co wi─Öcej, jak ju┼╝ zreszt─ů zaznaczy┼éam, cel praktyczny jest tym bardziej istotny, poniewa┼╝ katastrofy ekologiczne czy skandale zwi─ůzane chocia┼╝by z fa┼észowaniem dokumentacji finansowej firmy ENRON s─ů w mojej opinii na tyle niebezpieczne, ┼╝e w─ůtpliwo┼Ťci, na jakie wskazuj─ů Stansbury i Barry, „czy programy etyczne oddzia┼éuj─ů g┼é─Öbiej na postawy etyczne ludzi, czy ich efekty maj─ů znaczenie tylko na poziomie behawioralnym” s─ů oczywi┼Ťcie uzasadnione, ale maj─ů w mojej opinii znaczenie drugorz─Ödne.

Moje pytanie dotyczy zatem nast─Öpuj─ůcej kwestii, czy wykszta┼écenie podstawowych kompetencji moralnych, umiej─Ötno┼Ťci do rozumowania w kategoriach metody jak i okoliczno┼Ťci, w kt├│rych owa metoda mo┼╝e by─ç zastosowana stanowi struktur─Ö osobowo┼Ťci jednostki, kt├│ra mo┼╝e by─ç os┼éabiona tylko dlatego, ┼╝e jednostka dzia┼éa w warunkach moralno┼Ťci zinstytucjonalizowanej? Nawi─ů┼╝─Ö w tym miejscu do prelegent├│w Jerzego Ga┼ékowskiego i Stanis┼éawa Ga┼ékowskiego, kt├│rzy podkre┼Ťlaj─ů, i┼╝ etyka nie stanowi wy┼é─ůcznie „┼Ťrodka zapobiegania bol─ůczkom spo┼éecznym”. My┼Ťlenie w kategoriach moralnych, umiej─Ötno┼Ť─ç analizowania sytuacji, argumentacji za b─ůd┼║ przeciw okre┼Ťlonym postawom stanowi chyba – i to jest moje pytanie – tak istotn─ů cech─Ö osoby, i┼╝ trudno jest mi sobie wyobrazi─ç na tym etapie „atrofi─Ö kompetencji moralnych”. Podsumowuj─ůc, chcia┼éabym jeszcze zapyta─ç Pani─ů profesor, czy wykszta┼écenie kompetencji moralnych, a z drugiej strony wspieranie pewnych warto┼Ťci ┼Ťrodowiskowych czy te┼╝ spo┼éeczno-ekonomicznych przez instytucje to nie s─ů przypadkiem oddzielne zagadnienia? Podmiot mo┼╝e posiada─ç wiedz─Ö, mo┼╝e potrafi─ç argumentowa─ç, a jednak ze wzgl─Ödu na inne predyspozycje, chocia┼╝by egoizm, czy te┼╝ sk┼éonno┼Ť─ç do zaw─Ö┼╝ania wsp├│lnoty moralnej do najbli┼╝szych, mo┼╝e nie stosowa─ç swoich zasad moralnych w praktyce. Instytucjonalizacja mo┼╝e by─ç zatem istotnym mechanizmem umo┼╝liwiaj─ůcym realizacj─Ö norm moralnych, a to, ┼╝e cz┼éowiek dzia┼éa r├│wnie┼╝ ze wzgl─Ödu na inne ni┼╝ moralne pobudki nie dyskwalifikuje w moim przekonaniu samego pomys┼éu wspierania etyki menad┼╝erskiej czy te┼╝ ┼Ťrodowiskowej poprzez instytucje.

W podsumowaniu dodam tylko to na co sama Pani wskazuje:
„Uzyskane w trakcie edukacji akademickiej kompetencje moralne mened┼╝er├│w, chocia┼╝ nie gwarantuj─ů pozytywnego wp┼éywu na ich dzia┼éania, to stwarzaj─ů tak─ů szans─Ö, a ponadto b─Öd─ů przeciwdzia┼éa─ç sztywnemu traktowaniu program├│w etycznych. Mened┼╝erowie zdolni do szerokiej etycznej refleksji nie tylko sami b─Öd─ů odporni na indoktrynacj─Ö i polityzacj─Ö program├│w etycznych, ale sami b─Öd─ů si─Ö starali tym procesom przeciwdzia┼éa─ç”.

Edukacja jest zatem niezwykle istotna i kszta┼étuje kompetencje nas jako podmiot├│w moralnych. Instytucje pomagaj─ů jednak w realizacji norm, kt├│re w┼éa┼Ťnie ze wzgl─Ödu na ludzkie s┼éabo┼Ťci mog─ů zosta─ç niezrealizowane.


powr├│t
 
webmaster © jotka