Anarchizm epistemologiczny a relatywizm Paula K. Feyerabenda

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony stanowisku Paula Feyerabenda z późniejszego okresu jego twórczości filozoficznej. Anarchizm epistemologiczny, którego charakterystykę zamieszczam w artykule, często jest utożsamiany ze skrajnym relatywizmem filozoficznym, w kontekście rozważań Feyerabenda – relatywizmem na gruncie filozofii nauki i metodologii nauk. Utożsamianie anarchizmu epistemologicznego ze skrajnym relatywizmem lub twierdzenie, że relatywizm tego rodzaju jest konsekwencją stanowiska Feyerabenda jest błędną interpretacją jego teorii. Skrajny relatywizm, nazwany w artykule relatywizmem w jego „obiegowej” formie, zakłada równouprawnienie wszystkich koncepcji w danym obszarze wiedzy przez odrzucenie możliwości osiągnięcia statusu teorii obiektywnej czy prawdziwej przez którąkolwiek z nich. Definicja ta mogłaby pobieżnie charakteryzować stanowisko Feyerabenda, gdyby nie to, że najczęściej dodaje się do niej stwierdzenia takie jak: na gruncie relatywizmu niemożliwe jest porównywanie i wartościowanie teorii z powodu odrzucenia wszelkich kryteriów, które mogłyby temu służyć, relatywizm odrzuca możliwość dyskusji i uniemożliwia postęp. Tezy skrajnego relatywizmu są sprzeczne z założeniami koncepcji Feyerabenda. Udowadniając to twierdzenie przedstawiam w artykule charakterystykę anarchizmu epistemologicznego z jego główną zasadą – anything goes, oraz omawiam relatywizm Feyerabenda w postaci, w której został on przedstawiony w publikacjach autora, to znaczy z podziałem na relatywizm epistemologiczny, praktyczny i demokratyczny. Charakteryzując anarchizm epistemologiczny i zasadę anything goes, odwołuję się do opisanego przez Feyerabenda przykładu powstania teorii Galileusza oraz przedstawiam główne krytyczne argumenty skierowane przeciwko autorowi anarchizmu. Przy okazji udowadniania błędnej tezy, jaką jest utożsamianie anarchizmu epistemologicznego oraz całej relatywistycznej koncepcji Feyerabenda ze skrajnym relatywizmem, omawiam również poglądy autora na temat statusu nauki, pojęć wiedzy i postępu.