Diametros - Internetowy Serwis Filozoficzny (An Online Philosophy Service)

POLSKI ENGLISH

Internetowy Serwis Filozoficzny

przy Instytucie Filozofii

Uniwersytetu Jagiellońskiego

| Forum

| Literatura

| Linki

| Aktualności

Głos w dyskusji 2

Marek Przychodzeń

Chciałbym zwrócić uwagę na pewne kwestie poruszone przez prof. Sadowskiego. Mianowicie, jakie konkretne korzyści, mielibyśmy odnieść z przyjęcia na polskim gruncie myśli komunitarystycznej. Czy mamy na myśli dobre funkcjonowanie społeczeństwa obywatelskiego, w stosunku do którego wartości wspólnotowe pozostawałyby w relacji „autoteliczności” lub „instrumentalności”? Rozróżnienie to ma w moim przekonaniu kluczową wagę, gdyż wskazuje na rolę wartości w życiu społecznym, co bowiem, jeśli demokracja zacznie podważać wartości wspólnotowe? Jeśli uznamy je za autoteliczne, należałoby wtedy zająć postawę antydemokratyczną, jeśli tylko instrumentalne wobec demokracji, wtedy sytuacja nie sprawia trudności.

Trudno zrozumieć też, jak można budować wspólną tożsamość jeśli, jak pisze prof. Sadowski, podstawowe wartości, którym „nierzadko przypisuje się walory uniwersalne” a wokół których można by się było organizować, ze względu na ich „pochodzenie, jak i funkcjonalność”, pozostają podporządkowane względem interesów określonych grup społecznych. Skoro tak, to możliwość kooperacji społecznej wydaje się zanegowana, gdyż nawet tak elementarne pojęcia, jak: „uczciwość, godność, lojalność” okażą się być nie tylko kulturowo zrelatywizowane, lecz także wyrazem dominacji jednej grupy nad drugą, a więc niegodne zaufania. Jaki jest sens działalności publicznej, skoro język moralności okazuje się mistyfikacją i przykrywką dla gry o władzę i dominację? Czy zatem należy szukać „neutralnego” kulturowo pojęcia uczciwości, a jeśli tak, to gdzie?

Z drugiej strony dowiadujemy się, że oprócz demokracji kulturowej, oraz społeczeństwa obywatelskiego, należy też zachęcać do „zachowań tolerancyjnych oraz karać zachowania jawnie nietolerancyjne” poprzez „kompleksowe programy pozytywnych działań w całym społeczeństwie”. Pomijając nieprecyzyjność takich sformułowań, wydaje się, że przemycona została tu ukryta aksjologia, nie dająca się wyprowadzić wprost z zalecenia by normy grupowe nie pozostawały w „zasadniczej sprzeczności z normami społeczeństwa jako całości” chyba, że uznamy, iż tolerancja (w jakiej postaci, wobec kogo?), jest już w Polsce normą. Ze swojej strony dodam, że nie wydaje mi się, by należało bezkrytycznie hołdować normom społeczeństwa jako całości, np. wtedy, gdy normy te ulegają wynaturzeniu, o czym wspomniałem we wcześniejszej wypowiedzi.

Marek Przychodzeń

powrót