Pojęcie monady w koncepcjach Gottfrieda Wilhelma Leibniza i Immanuela Kanta (Diametros, 2008)
W okresie przedkrytycznym Kant podejmował rozliczne próby przezwyciężenia kartezjańskiego dylematu duszy i ciała. By tego dokonać na łamach swojej pierwszej rozprawy naukowej (Medytacje nad rzeczywistą miarą sił żywych) przedstawia teorię quasi-materialnych cząstek, stanowiących centra sił przyciągania i odpychania. Głównym celem tej rozprawy była jednak analiza pojęć pobocznych. Kant zauważył bowiem, że cząstki te nie wchodzą w bezpośredni kontakt (dzieli je próżnia). Dlatego działanie ich wewnętrznych sił wymaga pośrednictwa. Z kolei Medytacje nad materią ognia służą określeniu własności nośnika pośredniczącego we wzajemnym oddziaływaniu ciał na odległość. Tym sposobem Kant wprowadza pojęcie eteru (który wypełnia próżnię). Jego właściwości są tożsame z właściwościami materii ognia (stąd tytuł rozprawy). Materia ta podlega działaniu zasady sprężystości, która określa spójność ciał i precyzuje zjawisko wzajemnego oddziaływania cząstek. Kant definiuje cząsteczki proste dopiero na łamach Monadologii fizycznej. Dzieło to przyjmuje rozwiązanie substancjalne, co jest ostatecznym dowodem na próbę odrzucenia klasycznych rozwiązań i wprowadzenia nowego rodzaju bytu (monad psychofizycznych). Dlatego najistotniejszym zadaniem postawionym przed Monadologią fizyczną jest próba ugruntowania związku metafizyki z geometrią. Monady poddane zostają geometrycznej weryfikacji. Kantowska definicja monad jest równie leibniziańska, co opozycyjna wobec tej idei. Monady Kanta wykazują nie tylko różne własności, ale nade wszystko wchodzą ze sobą w bezpośredni kontakt. Warto porównać obie koncepcje, aby zauważyć, w jaki sposób rozwijała się jedna z najciekawszych współczesnych idei filozoficznych – idea monad.